Karakuri: kỹ thuật độc đáo của Nhật Bản
Karakuri là một vật thể cần có máy móc để di chuyển và nó phát triển thành robot trong thời đại ngày nay.
Lịch sử
Kỹ thuật Karakuri có thể bắt nguồn từ bên kia đại dương khi tình bạn với lục địa Trung Hoa và bán đảo Hàn Quốc nảy nở trên đất Nhật. Sách xưa ghi chép lại rằng tác phẩm Karakuri cổ xưa nhất là Sinan-sha – một phương tiện giao thông có tác dụng như một chiếc la bàn - xuất hiện ở triều đại Tenchi cổ xưa ở Nhật Bản, và phải mất tới chín năm để đưa vật này vào biên niên sử ký của nước Nhật.
Sinan-sha có nghĩa là chiếc xe ngựa luôn chạy về phía Nam, là một phương tiện giao thông mà trên đầu xe, con búp bê hình một đạo sĩ luôn chỉ về phía Nam. Trong câu chuyện cổ điển Trung Hoa, Sangokushi, chiếc xe này dùng để xác định phương hướng trong sương mù dày đặc trên những chiến trường.
Dashi karakuri (karakuri xe ngựa diễu hành) và Zashiki karakuri (karakuri trong nhà) được sáng tạo ra vào thời kì Muromachi khi đồng hồ cơ khí phương Tây xuất hiện tại Nhật Bản và văn hóa Nanban cùng đến theo chân những con tàu Bồ Đào Nha. Người ta vô cùng ngạc nhiên về chiếc đồng hồ có thể hoạt động tự động. Nó có một tác động to lớn lên tay nghề công nhân Nhật Bản. Tuy nhiên, karakuri chỉ được một số quý tộc nhìn nhận.
Trong thời kì yên bình Edo, văn hóa Nhật Bản được truyền bá. Và đó là lúc mà kỹ thuật karakuri được phát triển thông qua những ý tưởng sinh động và kĩ thuật thủ công của những người thợ truyền thống.
Một người thợ chế tác đồng hồ bản địa, Konoe Takeda, bắt đầu học hỏi kỹ thuật karakuri và áp dụng nó vào những vở kịch rối Nhật Bản có tên ningyo-johruri, và trình diễn trên khắp các sân khấu Nhật Bản. Cùng lúc đó, Dashi karakuri cũng bắt đầu bước vào thời kì rực rỡ, hùng tráng nhờ có luồng sinh khí và động lực từ những kỹ thuật tiên tiến. Đó quả là bước tiến vĩ đại của con người.
Sự kết hợp giữa kỹ thuật phương đông, dashi karakuri và đồng hồ cơ học phương Tây đã tạo ra một kỹ thuật mới đậm chất Nhật Bản. Ngoài ra, Karakuri-zui, cuốn sách về những nguyên lý và biểu đồ của các chuyển động trong karakuri đã được xuất bản. Đây là nỗ lực đầu tiên mà những người thợ thủ công bí mật đã công bố với công chúng. Karakuri thu hút mọi người, và họ bắt đầu sáng tạo ra những kỹ thuật mới trên khắp mọi miền đất nước.
Ví dụ, karakuri tansu, một loại hòm gỗ, được tạo ra bởi một người thợ mộc vui tính khi gia đình Tokugawa, gia đình quân đội thế lực nhất thời kì Edo, yêu cầu những người thợ mộc của hoàng cung làm cho họ những hòm được hài cốt và những quân cờ.
Họ đã dùng kỹ thuật karakuri nổi tiếng để làm ra chiếc hòm của những ngăn kéo. Đồng thời, những sản phẩm khác của hộp đựng tiền có thể nổi trên nước nếu con thuyền bị chìm và khó có thể mở ra để lưu trữ tài liệu bí mật hoặc bảo đảm an toàn cho tiền bạc. Chúng cũng đều được làm dựa trên kỹ thuật karakuri.
Kỹ thuật này rất hấp dẫn người phương Tây, nó có ảnh hưởng lớn lao đối với kỹ thuật tự động của họ lúc bấy giờ. Thời kì Edo thực sự đã chứng kiến sự trao đổi công nghệ giữa phương Đông và phương Tây.
Búp bê Karakuri
Búp bê Karakuri lần đầu được giới thiệu trong di cảo của những người thợ cơ khí ở Nhật Bản, gọi là Karakuri-zui. “Đặt tách trà lên một cái khay để làm búp bê chuyển động, nó sẽ dừng lại khi tách trà bị thay đi. Nếu chiếc tách bị thay thế, con búp bê sẽ quay vòng quanh và trở lại vị trí ban đầu của nó.”
Búp bê Karakuri là chiếc máy tự động đầu tiên ở Nhật Bản. Chuyển động của chúng được gây ra nhờ sức mạnh của lò xo, thủy ngân và cát. Bạn có thể làm chúng và tách chúng ra dễ dàng mà không cần sử dụng đinh ốc kim loại hay móng tay.
Búp bê Karakuri là hiện thân của công nghệ cấp cao nhất dưới thời Edo. Thật là khó khăn để truyền lại kỹ thuật này cho các thế hệ con cháu, bởi vì kĩ thuật sản xuất này không chỉ đòi hỏi kiến thức, mà còn đòi hỏi tay nghề rất cao. Nó được gọi là báu vật được khai quật. Cho tới nay, số lượng những tác phẩm hoàn thiện vẫn còn rất ít.
Điều huyền bí
Bạn nghĩ tới điều gì khi nhắc tới karakuri?
Bạn có thể nhớ tới con rối bạn nhìn thấy trên các show truyền hình hay viện bảo tàng. Hay thậm chí những con búp bê ma quái thường xuất hiện trong các tác phẩm anime, manga mà bạn đọc. Vì bởi hầu hết mọi người có thể không hiểu karakuri có nghĩa là gì nên bài viết này sẽ giúp chúng ta cùng sáng tỏ điều đó.
Thực tế, cái từ huyền bí này có từ thời Edo, tức là không phải quá lâu cho lắm. Nó được dùng cho những kỹ sư cơ khí lúc đó và mọi người cũng gọi bất cứ cái gì có chuyển động kì lạ là karakuri. Một số thuật ngữ kỹ thuật cũng được đọc là karakuri. Vì vậy, đâu là nguyên gốc của từ này?
Người ta cho rằng karakuri là từ phái sinh từ từ mượn kairai khi nó được phát âm theo thổ ngữ. Kairai có nghĩa là con rối, và dùng để chỉ những người hoạt động dưới sự chỉ đạo của người khác. Trong suốt thời kì Song, triều đại ở thế kỉ thứ mười, có tới tám nghĩa của từ kairai.
Kenshi... một con rối (con búp bê được điều khiển bằng một sợi dây)
Joutoh... mainingyo (một con rối biết nhảy), bunraku (nhà hát múa rối cổ điển)
Sui ... nhà hát múa rối nước
Yakuhatsu... con búp bê di chuyển bằng thuốc súng
Hiei ... một bức tranh tối
Hotei ... con rối đeo găng tay
Niku... đồ vật có chân và tay bị điều khiển từ phía sau
Kikan ... máy móc
Bảy nghĩa trong số đó được truyền lại nguyên bản và chỉ có nghĩa Kikan được phát triển thành karakuri.
duhoc.viet-sse.vn
