Loạt bài nghiên cứu về võ thuật Nhật Bản
Copyright by Acmagiro, © All rights reserved
Budou là gì?
Dịch từ bài viết của Higaki Gennosuke
Tôi nghĩ rằng danh từ "võ đạo" (Budou) rất quen thuộc với người dân Nhật Bản nhưng đồng thời nó cũng rất mơ hồ. Nó không phải là tên gọi của riêng một môn võ đối kháng nào mà là tên gọi chung của tất cả các môn võ ở Nhật. Đây là một từ mới xuất hiện sau thời Minh Trị nhưng sau cuộc đệ nhị Thế chiến, lực lượng đồng minh chiếm đóng (GHQ) đã có những chính sách cấm tập võ, cấm đoán tiểu thuyết võ hiệp nên rốt cuộc định nghĩa về từ "võ đạo" bị giới hạn trong phạm vi cá nhân.
Định nghĩa về một từ ngữ thì đầu tiên phải truyền đạt nhận thứ của cá nhân về từ ngữ đó thật chính xác. Ở đây tôi sẽ lần lượt giải thích và truyền đạt nhận thức của tôi về từ "võ đạo" này.
( Đến đây người dịch cảm thấy bối rối, không biết có phải danh từ "võ đạo" trong tiếng Việt chỉ mới xuất hiện gần đây không? Như thế thì ngày xưa người Việt dùng từ gì để chỉ khái niệm tương tự? Thời Minh Trị ở Nhật xuất hiện rất nhiều danh từ mới, đa phần là dùng chữ Hán để biểu thị những tư tưởng mới hoặc những danh từ có gốc ngoại lai. Rất nhiều từ Hán đó được truyền sang Trung Quốc nhờ các nhà trí thức, nhà cách mạng của nước này và rồi những từ này lại được truyền sang Việt Nam và được đọc theo âm Hán Việt. Chẳng hạn như "Tây Ban Nha" , bản thân nó là một từ Hán nhưng do người Nhật tạo ra, được truyền sang Trung Quốc rồi Việt Nam. Và danh từ "Budou - võ đạo" sau này được hiểu đối lập với "Bujutsu -võ thuật". Người Nhật thường có khuynh hướng nâng cao những gì họ có lên đến cực điểm, hoặc về phía cực đoan. Do đó trong tiếng Nhật có rất nhiều danh từ đi chung với "đạo" như "Trà đạo", "Thư đạo", "Kiếm đạo", "Nhu đạo",.....)
1-1. Sự khác nhau giữa võ sĩ đạo (Busidou) và võ đạo (Budou)
Võ đạo (nói rộng ra là bao gồm của võ thuật) là một từ ngữ gây ác cảm đối với nhiều người. Ở đây sẽ nêu rõ định nghĩa thế nào là võ sĩ đạo và võ đạo.
+ Định nghĩa về võ sĩ đạo: nói một cách ngắn gọn thì đó là "đạo lý phụng sự chủ nhân", vì chủ mà có thể hy sinh tánh mạng, nếu thất bại trong việc phụng sự chúa thì nhận hết trách nhiệm về mình và mổ bụng tạ tội.
+ Định nghĩa về võ đạo: là danh từ chung chỉ những phương pháp dùng kỹ thuật tay chân để chế ngự đối phương, bảo vệ bản thân. Đối với số đông thì hình ảnh võ đạo cũng như võ đạo gia là như thế này:
* Trước cuộc duy tân Minh Trị, những người theo võ đạo được gọi là Samurai.
* Sau khi bại chiến (đệ nhị Thế chiến) thì những người theo võ đạo được gọi quân nhân.
Tôi nghĩ rằng hình ảnh những người đeo đuổi võ đạo đều phần nào có điểm cũ xưa, gợi lại quá khứ của nước Nhật nên gây ác cảm đối với nhiều người. Và định nghĩa cũng như lịch sử quan về "võ đạo" và "võ sĩ đạo" rất mơ hồ. Theo cá nhân tôi thì định nghĩa về võ sĩ đạo chính là tầng lớp quân nhân, tầng lớp Samurai trong xã hội cũ theo con đường phụng sự chủ nhân. Định nghĩa về võ đạo là bất kỳ ai sử dụng kỹ thuật đấm đá như một phương pháp bảo vệ bản thân.
1-2. Sự khác nhau giữa võ đạo và thể thao
Thường xuyên có những cuộc nghị luận để làm rõ "Nhu đạo là võ đạo hay là thể thao" nhưng rốt cuộc là vẫn chưa đưa ra được kết luận nào nên gần đây người ta không còn bàn luận về chuyện này nữa. Có một thực tế phức tạp là trong thời kỳ bị chiếm đóng, lực lượng đồng minh đã cấm những gì liên quan đến võ thuật ở Nhật (vì sợ khêu lại tinh thần dân tộc cực đoan) nên để tiếp tục tồn tại và phát triển thì danh từ "võ đạo" được đổi thành "thể thao". Điển hình cho chuyện này là nhu đạo được xem như một môn thể thao và tiếp theo sau là kiếm đạo.
Rồi gần đây người ta cũng phân loại nó là "võ đạo hay kỹ thuật đánh nhau", và cuối cùng thống nhất với nhau rằng không đặt võ đạo truyền thống vào danh mục những món đánh đấm tự do mới hình thành. Như môn Nhu đạo bắt đầu từ năm Minh Trị thứ 15 nhưng đã phân chia rạch ròi với võ thuật truyền thống trước đây nên không gọi là Nhu thuật mà gọi là Nhu đạo.
Theo tôi thì định nghĩa về võ thuật, võ đạo chính là những kỹ thuật lấy sự sát thương làm tiền đề, định nghĩa về thể thao chính là kỹ thuật lấy sự cạnh tranh, giải trí làm tiền đề.
+ Nhu đạo là thể thao?
Môn Nhu đạo được thầy Kanou Jigorou cải biên, hệ thống từ môn Nhu thuật và trong thời gian trước chiến tranh nó cũng có nghiên về mặt vũ khí. Đến năm Shouwa thứ 2 thì loạt kata "Seiryoku Zen You Kokumin Taiiku no Kata" được đưa ra với mục đích dạy thể thao cho dân chúng đã sử dụng những động tác cơ bản của Karate như Mawasi geri (đá vòng cầu), Usiro geri (đá hậu). Đương thời, khi Karate được truyền từ Okinawa vào đảo chính Nhật Bản thì tổ sư Funakosi Gitin và thầy Mabuni Ken Ei cũng được mời đến võ đường Koudoukan (võ đường Nhu đạo do tổ sư Kanou thành lập) để nghiên cứu Karate. Đến năm Shouwa 27 thì trong Nhu đạo cũng phát sinh những bài Kata có sử dụng vũ khí. Và cho đến bây giờ thì khi thi đấu Nhu đạo, đòn xiết cũng được cho phép nên tôi nghĩ rằng phải gọi Nhu đạo là võ đạo.
+ Nhu đạo và Nhu đạo thi đấu
Và nếu nói cho rõ ràng hơn thì Nhu đạo chính là võ đạo còn Nhu đạo thi đấu chính là một phần của thể thao mang tính võ đạo. Vì vậy mà tôi cho rằng môn ném lao ở Olympic, tuy cũng là một thứ võ đạo có tiền đề sát thương đối phương nhưng trong thi đấu ngày nay, nó là thể thao.
Và mỗi người lại có những mục đích khác nhau, và tùy vào mục đích mà nhận thức cũng khác nhau.
1-3. Định nghĩa về võ thuật và võ đạo
+ Định nghĩa về võ thuật: chỉ những môn võ đạo cổ truyền (trước thời Minh Trị), là thứ kỹ thuật hộ thân dùng đấm đá, không có những đòn cấm, hình thức luyện tập bí mật không công khai. Tiêu biểu: Nhu thuật, Kiếm thuật, Thương thuật.
+ Định nghĩa về võ đạo: là thứ võ thuật được cải tạo hoặc được thành lập kể từ thời Minh Trị trở đi. Có quy tắc luật lệ, phù hợp với thi đấu. Hình thức luyện tập công khai và lấy thi đấu làm tiền đề (do đó hạn chế những đòn nguy hiểm). Tiêu biểu là Nhu đạo, Kiếm đạo.
+ Những thứ bao gồm cả hai khái niệm trên: Aikidou và Karate. Karate thi đấu (Karate hiện đại) và Karate cổ truyền tuy cùng là Karate nhưng lại được phân loại khác nhau. Vì vậy mà mục đích và thể hệ luyện tập của chúng cũng khác nhau. Trong Karate thì từng người lại lập hệ phái riêng của mình nên có rất nhiều hệ phái. Và tôi nghĩ rằng việc định nghĩa về mặt từ ngữ, "nó là cái gì" rất quan trọng nếu muốn lưu truyền cho hậu thế.
(Còn nữa)
Trả Lời Với Trích Dẫn
Bookmarks