Người mưu thần chước quỷ
Omura Masujiro
(Murata Zoroku)
1824 - 1869
Shiba Ryotaro
Phạm Vũ Thịnh dịch
Nguồn: erct.com
Lời người dịch:
Đây là chuyện đời của nhân vật thần kỳ Murata Zoroku (Omura Masujiro) đã làm đến chức Thứ trưởng Bộ Hải-Lục quân thời Minh Trị, được xem là người khai sáng quân đội hiện đại Nhật Bản.
Truyện ngắn "Kibo no hito" của Shiba Ryotaro, được dịch từ nguyên tác là truyện thứ nhất trong tập truyện "Hitokiri Izo" (Sát thủ Izo), bản bỏ túi, do nhà Shincho Bunko tái bản lần thứ 67 tháng 7 năm 1997.
Shiba Ryotaro còn viết truyện dài "Kashin" (Thần hoa) về cuộc đời của nhân vật Omura Masujiro - Murata Zoroku này, được quay thành phim kịch tràng giang Taiga Drama chiếu trên đài TV Quốc gia Nhật Bản NHK năm 1977.
(Một bản dịch "Kibo no hito" tiếng Trung: http://famana.com/ybs/gmzr.htm)
-"Có nhân vật này kỳ lạ lắm!"
Katsura Kogoro [1] cũng đã nghe như thế. Nhân vật ấy tên là Murata Zoroku. Nghe đâu cũng là người phiên trấn Choshu. Thời bấy giờ, phiên trấn Choshu nôn nóng muốn cải tiến chế độ binh bị theo Tây phương nên cuống cuồng tìm người đọc được sách tiếng Hà Lan. Katsura nghĩ phiên trấn nhà có được nhân vật tài năng đến như thế mà mình lại không biết thì thật là thiếu ý tứ quá.
-"Đúng là người Choshu thật à?"
Katsura đã cho điều tra ở dinh phiên trấn trú đóng tại Edo [2]. Biết được rằng Murata Zoroku chẳng phải thuộc giới võ sĩ. Mà cũng chẳng phải là hương sĩ (võ sĩ về quê làm ruộng) hay hào lý gì. Ngay cả cấp bộ tốt cũng không phải. Thế nên bảo là điều tra xuất xứ, nhưng cũng như vói tay nắm mây, rốt cuộc chẳng hiểu được gì thêm. Katsura lại quá bận bịu công việc, nên chỉ nhớ được mỗi cái tên Murata Zoroku mà quên đi mọi điều gì khác về anh ta.
Bận bịu đến mức nào thì chỉ cần nhìn vào sổ biên niên của Kido Takayoshi (Katsura Kogoro) trong năm đó, Ansei thứ 6 (1859), cũng hiểu được:
-Tháng 9: nhận lệnh trú đóng ở Edo, chức Đại-kiểm-sứ (lo việc kiểm soát tài chính, kho lẫm)
-Ngày 27 tháng 10: Yoshida Shoin [3] bị Mạc Phủ chém đầu ở pháp trường Kozukappara
-Ngày 13 tháng 11: nhận lệnh làm Chủ nhiệm ở Yu-bikan
Yu-bikan là trường huấn luyện quân sự của phiên trấn Choshu ở trong dinh cơ phiên trấn tại Edo trong khu Sakurada. Katsura nhậm chức Chủ nhiệm lo mọi việc điều hành ở trường này. Lúc ấy, Katsura 27 tuổi.
Vốn được phiên trấn Choshu phái lên Edo chỉ như một môn sinh học kiếm trong võ đường của Saito Yakuro, nhưng Katsura đã nổi danh là nhà lý thuyết quân sự tiên phong của phiên trấn, được Lãnh Chúa của Choshu nể trọng. Và cũng bắt đầu nổi tiếng là nhà lý luận chủ trương Nhương Di (đánh đuổi bọn man di Tây phương) xuất sắc trong giới chí sĩ ở khắp các phiên trấn.
Katsura có ý thức sứ mệnh mãnh liệt, tâm nguyện nhiệt thành sẽ xây dựng phiên trấn Choshu thành phiên trấn võ trang hùng mạnh nhất Nhật Bản, cống hiến cho sự nghiệp đánh đuổi bọn man di Tây phương. Mà lúc bấy giờ, lịch sử (Nhật Bản) chỉ mới tiến đến giai đoạn tư tưởng Nhương Di bắt đầu lưu hành mà thôi, còn phải đợi thêm 4, 5 năm chuyển đổi cong quẹo nữa mới đến được thời kỳ thuyết Nhương Di ấy nhập chung thành đồng nghĩa với thuyết Cần Vương Đảo Mạc (phò vua đánh đổ Mạc Phủ Tokugawa).
Trước đấy, vào năm Kaei thứ ba (1850), phiên trấn Choshu đã báo cáo lên Mạc Phủ Tokugawa về năng lực điều động quân đội của phiên trấn mình, nếu vạn nhất có quân ngoại quốc tấn công vào, như sau: quân số 33 ngàn 970 người, súng lớn 558 cỗ, súng nhỏ 11 ngàn 568 khẩu. Một lực lượng đáng kể so với quy mô của một phiên trấn công xưng 37 vạn hộc [4] (thực thu 100 vạn hộc mỗi năm).
Thế nhưng, Katsura đã sớm theo các thầy là học giả Dương học (học theo Tây phương) trong đó có Egawa Tan-an, mà biết được tuy còn mơ hồ, tình hình quân sự ở hải ngoại, nên hiểu rằng loại võ trang còn nguyên hình tích của thời Chiến quốc [5] này thì đã chậm đi hai thế kỷ so với quân đội của các nước Tây phương rồi, chỉ đáng làm đồ trưng bày trong viện bảo tàng mà thôi. Katsura tự đặt cho mình sứ mệnh phải cải tiến võ trang phiên trấn Choshu cho bằng Tây phương. Đồng thời phải tạo luồng tư tưởng mới trong thành phần đầu não của phiên trấn Choshu chứ không rập khuôn theo đám công khanh của triều đình Thiên hoàng ở kinh đô Kyoto chủ trương Nhương Di chỉ để bảo thủ quốc hồn quốc túy Nhật Bản. Để đạt được mục đích ấy, không thể không có những nhân tài biết đọc chữ Hà Lan (là nước Tây phương duy nhất được phép giao lưu buôn bán với Nhật Bản, ở Dejima gần cảng Nagasaki). Mặc dù cũng đã có một vài y sĩ Lan học (học theo Hà Lan) trong phiên trấn, nhưng còn cần rất nhiều người nữa. Phiên trấn Choshu đang nỗ lực không ngừng để tìm kiếm thêm nhân tài như thế.
Trong sổ biên niên của Katsura có đoạn
"Ngày 27 tháng 10: Yoshida Shoin bị Mạc Phủ chém đầu ở pháp trường Kozukappara......"
Lúc ấy, Katsura tuy không phải là đệ tử của Shoin nhưng xem ông như người anh, người anh ấy đã bị Mạc Phủ giết. Đau buồn tức giận, Katsura đã dắt ba phiên sĩ (sĩ phu, võ sĩ có chức vụ) trú đóng ở Edo cùng là môn sinh của Shoin là Iida Shohaku, Odera Shinnojo, Ito Shunsuke [6] (hay Risuke, sau này đổi thành Hirobumi) tức tốc đến pháp trường nhận thi hài của Shoin, an táng ngay trong đêm đó ở mộ địa của chùa Eko-in trong vùng. Trong vài ngày sau đấy, lại lui tới chùa Eko-in mỗi ngày, dựng bia khắc chữ: Dũng sĩ nhị thập nhất hồi Shoin [7] trước mộ.
Trong khoảng mỗi ngày lui tới chùa Eko-in, một hôm Katsura nghe sư tăng trong chùa cho hay:
-"Hôm nay sắp có cuộc giải phẫu xác tù nữ trong ngôi chùa nhỏ gần pháp trường đấy"
-"Giải phẫu xác tù nữ à?"
Giải phẫu xác đàn ông thì trong giới y sĩ Lan học đã có rồi, nhưng giải phẫu xác đàn bà thì chưa hề có. Katsura vốn là con nhà y sĩ phục vụ cho Lãnh Chúa nên cũng đã biết như thế.
-"Thế thì hiếm có lắm! Nhưng mà, lén lút giải phẫu xác tù nữ thế kia, Mạc Phủ mà biết được thì tội nặng lắm đấy".
-"Không, chuyện này là do lệnh của Mạc Phủ đấy chứ".
Vị sư tăng này hẳn đã biết chuyện rất rõ. Bởi ngôi chùa nhỏ được chỉ định làm chỗ giải phẫu là chùa phụ thuộc của chùa chính Edo-in này, lệnh của Mạc Phủ đã truyền qua Edo-in trước. Ở khu Otamagaike có Sở Chủng đậu của Mạc Phủ, sau này trở thành Sở Y học Tây Dương, chính sở này đã đệ đơn lên Mạc Phủ xin phép thực hiện cuộc giải phẫu này. Theo lời vị sư tăng ấy thì xác đàn bà kia là của một nữ tù 37 tuổi, vốn là kẻ không nhà ở khu Senju, tuy đã sống trong tù lâu năm nhưng thân thể cường kiện, không có vẻ gì suy yếu cả, rất thích hợp cho cuộc giải phẫu. Thế nhưng trong đám y sĩ Lan học ở Edo hiện nay thì không có ai có tự tín đứng ra giải phẫu cả. Thế nên Sở Chủng đậu của Mạc Phủ phải nhờ đến một y sĩ Lan học đang được phiên trấn Uwajima thuê trú đóng tại dinh cơ của phiên trấn ấy ở Edo này. Nghe đâu người ấy xuất thân từ trường Lan học của Ogata Ko-an ở Osaka.
-"Ai thế?". Katsura hỏi chơi cho biết.
-"Nghe đâu tên là Murata Zoroku đấy"
Katsura kinh ngạc đến ngưng thở.
-"Murata Zoroku à?"
-"Đúng thế".
-"Nếu quý tăng biết thì xin chỉ giáo cho. Tiên sinh Murata Zoroku ấy có phải là đồng hương Choshu với chúng tôi không?"
-"Không, có thế đâu!". Vị sư tăng thản nhiên đáp. -"Nghe đâu là người được phiên trấn Uwajima đất Iyo thuê mà. Và có lẽ còn giúp việc cho giáo thụ Sở Điều nghiên sách sử (Tây phương) của Mạc Phủ, nghe đâu lại còn lãnh phụ cấp từ phiên trấn Kaga nữa".
-"......"
-"Ngài Katsura nếu quan tâm đến thế thì cứ bảo là người của chùa này mà đến xem giải phẫu cũng được đấy".
Vị sư tăng này có lẽ đã tưởng lầm là người phiên sĩ Choshu trước mặt mình quan tâm đến việc giải phẫu xác tù nữ. Nhưng thật ra, tuy Katsura vốn sinh ra trong nhà y sĩ thì ít nhiều cũng có quan tâm đến chuyện y học thật, nhưng hơn thế nữa, quan tâm của anh chính là ở nhân vật Murata Zoroku kia.
Murata Zoroku ấy, sau này được biết đến với tên mới là Omura Masujiro. Chiến thuật gia thiên tài này xuất hiện như một ngôi sao chổi trong vai trò Tham Mưu Trưởng quan quân triều đình ở giai đoạn tàn mạt của Mạc Phủ Tokugawa, đã được Katsura biết đến lần đầu như thế, ngay từ đầu đã bao phủ trong một không khí kỳ dị. Khiến Katsura cho đến cuối đời vẫn tin rằng: có lẽ Shoin ở dưới ba tấc đất kia đã xui khiến như thế chăng.
Rời chùa Eko-in, Katsura bước vội đến ngôi chùa nhỏ được chỉ định cho cuộc giải phẫu. Thật đúng là thứ chùa nhỏ bên cạnh pháp trường, chung quanh chính điện thô sơ lợp lá cỏ chỉ có la liệt những mồ mả dựng những trụ gỗ xiêu vẹo ghi tên người chết. Trong góc có giăng một khung căng màn vải trơn không có hoa văn phù hiệu của nhà nào cả.
Trời về chiều. Katsura bước vào trong khung thì thấy đã đầy cả đám đàn ông có phong thái y sĩ. Thế này thì chẳng thấy gì được! Chỉ nghe tiếng người nói vang lên từ chính giữa đám đông. Nghe nói Murata cỡ tuổi 36, mà giọng nói này lại nghe như của một bà lão nào đấy. Anh ta là người như thế nào nhỉ? Katsura lắng tai nghe.
Như những người kề cận Murata Zoroku cho biết thì thật ra, chính Murata cũng chưa hề có kinh nghiệm giải phẫu xác đàn bà. Nhưng anh ta là người vô cùng tự tín. Khi nghe phía Mạc Phủ nhờ thực hiện giải phẫu, anh ta đã nói: -"Vừa đọc sách vừa làm thì được chứ gì!", và nhận lời ngay, mặt không lộ vẻ ngần ngừ chút nào. Anh ta đã đọc rất nhiều loại sách y học Hà Lan về giải phẫu, và đã tự tay viết, tuy chưa công bố, một tập "cẩm nang giải phẫu". Ngay tại khu mộ địa này, anh ta vừa lật xem các trang sách mình đã viết ấy đặt ngay bên cạnh, vừa tiến hành phẫu thuật. Cắt ra xong một bộ phận nào, anh lại giải thích: -"Đây là tử cung, cửa tử cung, buồng trứng, ống loa,......", nói cả chuyện -"Những bộ phận này thì không có trong cơ thể đàn ông", như thể người ta chưa biết!
Trong đám người đứng xem có vài câu hỏi được nêu lên. Murata Zoroku có lẽ do thói quen, không trả lời ngay. Anh ta im lặng một lúc rồi trả lời thật vắn tắt, và thật khẳng định, nghe như không cho phép hoài nghi gì nữa. Thật là lối nói thích hợp với nhà quân sự hơn là y sĩ. Katsura nghĩ thầm: có vẻ là con người kỳ lạ lắm đây.
Cuộc giải phẫu chấm dứt lúc trời sắp tối. Đám đông tản ra. Nhìn qua khoảng trống giữa đám đông, Katsura thấy được nhân vật có vẻ là Murata Zoroku ấy đang rửa tay dưới làn nước do người giúp việc nghiêng bình rót hộ. Chẳng phải là phong thái y sĩ. Tóc búi theo kiểu võ sĩ tuy chỉ có chút đỉnh chỏm tóc chừa lại trên đầu đã cạo sạch. Trang phục võ sĩ, áo choàng bằng vải đen có hoa văn, dắt hai thanh kiếm dài ngắn trông có vẻ thô tạp.
Murata Zoroku bước ra ngoài khung.
-"A, lâu ngày không được gặp tiên sinh". Katsura lên tiếng.
Murata Zoroku quay đầu lại. Dung mạo kỳ dị đến khiến cho Katsura Kogoro bất giác nín thở. Dung mạo dị thường mà về sau này người ta lén đặt cho hỗn danh "Đạt Ma phun lửa" ấy, nhìn trừng trừng vào Katsura. Trán cao tít, lông mày um tùm mọc thành chùm đen kịt, miệng gãy khúc ở giữa như hình mái nhà, cằm nhô căng ra trước, hốc mắt lõm sâu vào trong. Chẳng phải loại khuôn mặt bình thường. Về sau này, người trở thành bộ hạ tâm phúc của anh ta là Funakoshi Yonosuke (sau Duy Tân đổi tên là Mamoru, chức Nam tước, chết năm Taisho thứ hai, 1913) đã nói về tướng mạo dị thường ấy như sau: -"Dung mạo cổ quái, trong bụng nghĩ gì chẳng thể nào biết được". Nói gọn là xấu xí lắm.
-"Vị nào đấy?". Murata Zoroku hỏi.
-"Tôi là gia thần của ngài Mori Daizen Dayu, tên là Katsura Kogoro, đang làm Chủ nhiệm trong trường huấn luyện quân sự của phiên trấn. Hân hạnh được làm quen với tiên sinh".
-"Thế ạ?". Thật ra thì Murata đã biết Katsura rồi, nhưng không lộ ra mặt đó thôi. -"Thế có việc gì kia?". Câu hỏi ngắn gọn, có vẻ anh ta là người không nói lời nào dư thừa.
-"Không, chẳng có việc gì lúc này, nhưng xin sẽ đến chơi một ngày nào khác, có được không ạ?"
-"Được chứ. Tôi lúc trước ở trong dinh cơ của phiên trấn Uwajima nhưng nay đã dời đến lô đất số 1 xóm Shindo phường Kojimachi. Trong khu Ichigaya-Mitsuke, ngay trước xóm Mitsuke, chỗ cửa vào số nhà 16, tầng dưới".
Lối chỉ dẫn thật gọn gàng mà rõ ràng, phản ảnh tính cách của anh ta.
Thế nhưng, anh ta lại nói tiếp:
-"Tôi không thích đám chí sĩ của các phiên trấn nên không giao du. Việc của ngài chắc không phải là chuyện luận thuyết trống rỗng đang lưu hành đấy chứ?"
Katsura đâm ra bực bội, không đáp thẳng mà chỉ nói:
-"Thế thì sẽ gặp lại".
rồi rời đấy ngay.
Trở về dinh cơ phiên trấn ở Sakurada, Katsura thẫn thờ suy nghĩ một hồi. Có gì như là cơn hưng phấn chưa yên. Trong đời, Katsura đã từng gặp nhiều nhân vật khác thường, nhưng trường hợp Murata Zoroku là đặc biệt gây cho anh cơn xung động kỳ lạ. Có phải vì tướng mạo dị kỳ của anh ta chăng? Có lẽ cũng có một phần vì thế thật. Nhưng chẳng phải chỉ có thế, mà toàn bộ con người anh ta đã tạo ra cảm giác kỳ dị ấy. Có vẻ anh ta là người có lối xử sự không khéo léo đối với người khác, nhưng cũng chẳng phải là vô lễ hay ngang tàng gì. Có điều lời nói quá ngắn gọn, không có chữ nào dư thừa. Katsura nhớ lại lúc đó, Murata Zoroku đã chẳng thi lễ một lần nào cả. Người kỳ lạ thật! Katsura lại cảm thấy ấn tượng về dung mạo ấy lưu lại dai dẳng khác thường.
Katsura cho gọi Ito Shunsuke đến phòng mình. Chàng trai này xuất thân nông dân, được dắt theo lên Edo làm người hầu cận Katsura, hiện nay được thuê làm phiên sĩ ở cấp thấp nhất. Anh ta là người chu đáo, tỉ mỉ. Katsura đưa cho một số tiền túi, bảo anh ta đi dò hỏi về Murata Zoroku. Khoảng một tháng sau, Ito báo cáo:
Murata Zoroku có vẻ không được biết đến bao nhiêu trong giới học giả Lan học với nhau ở Edo. Một phần có lẽ là vì anh ta ghét giao du, phần khác là vì mới đến Edo chỉ được ba năm nay thôi. Xuất thân là môn sinh lứa xưa cũ nhất trong trường Lan học (Tekijuku, tiền thân của Đại học Y khoa Osaka ngày nay) của thầy Ogata Ko-an (1810-1863) ở Osaka. Thời bấy giờ, nói đến Lan học thì phải là Osaka, chứ giới học giả Lan học ở Edo chỉ được xem là hạng nhì mà thôi. Murata nhập học năm Koka thứ ba (1849), là đàn anh học trước nhiều năm so với lứa học giả nổi danh sau này như Sano Tsunetami, Hashimoto Sanai, Otori Keisuke, Nagayo Sensai, Fukuzawa Yukichi (Phúc Trạch Dụ Cát),......
-"Gốc ở làng Susenji (ngày nay thuộc thành phố Yamaguchi) của phiên trấn nhà đấy". Ito nói, có vẻ chế nhạo.
Dân làng đó là thứ cùng đinh, tuy cha của Zoroku là Takamasu là y sĩ được dân làng có phần kính nể. Murata Zoroku trong lúc còn ở trường của thầy Ogata Ko-an, đã đi Nagasaki du học khoảng một năm, trở về trường được thăng lên chức Hiệu trưởng. Thời bấy giờ, làm đến chức Hiệu trưởng của trường ấy thì phải là người có học vấn xuất chúng đặc biệt. Nhưng năm 27 tuổi, Murata đã trở về quê cũ là làng Susenji quận Yoshiki xứ Suo để nối nghiệp nhà làm y sĩ trong làng.
-"Thật đáng tiếc!"
Nghe Ito kể đến đó, Katsura bất giác thở dài mà thốt lên như thế. Bởi người có năng lực học vấn đến mức làm Hiệu trưởng của một trường danh tiếng như thế mà lại không tiếp tục sự nghiệp học giả ở Kyoto-Osaka hay Edo, cũng không được thu nạp làm việc cho phiên trấn Choshu, lại về làm thầy thuốc trong làng quê!
-"Nghe đâu người cha là Takamasu đã gọi về làng đấy"
Ito Shunsuke đã dò hỏi cặn kẽ lắm. Đã sai chân chạy việc cấp tốc của phiên trấn đến làng Susenji xác nhận từ sở quản lý làng xã ngay tại địa phương.
Qua năm sau, Murata Zoroku lấy vợ là Kotoko con nhà nông ở làng bên, một phụ nữ hiền hậu có khuôn mặt tròn trịa.
-"Thế tiếng tăm thầy lang trong làng thì sao nào?"
-"Xấu tệ!". Ito đáp.
Katsura nghĩ: hẳn là thế rồi. Người như thế thì chẳng làm y sĩ cho nông dân được.
Tiếng đồn về ông lang vườn làng Susenji vang khắp cả trong quận Yoshiki nữa. Chẳng phải vì ông lang chẩn bệnh sai lầm, mà vì ông chẳng thèm mở miệng nói gì bao nhiêu, ngay cả với thân nhân của người bệnh của ông nữa. Dân làng ấy truyền tụng rằng: khi nào người làng gặp thầy lang mà chào hỏi:
-"Chào tiên sinh, hôm nay nóng quá nhỉ".
thì Murata Zoroku chẳng thèm mỉm cười, lại nói:
-"Mùa hè thì nóng là đương nhiên rồi!".
Đến mùa lạnh, người ta chào hỏi:
-"Thưa tiên sinh, trời lạnh quá nhỉ"
thì tiên sinh lại bảo:
-"Mùa đông thì phải lạnh chứ!"
Zoroku không lý giải được tại sao lại có những lời chào hỏi dư thừa như thế trong xã hội loài người! Anh ta cũng chẳng hề tạo nét mặt tươi cười với ai. Zoroku nghĩ rằng tạo nét mặt tươi cười vô cớ như thế là không hợp lý. Suy luận của Zoroku là việc gì không hợp lý đều là dư thừa vô ích.
Katsura buột miệng: -"Người kỳ lạ thật!"
-"Anh ta bảo: đàn bà thì chỉ vợ nhà là đủ! Thậm ghét chuyện chơi gái ở thanh lâu kỹ viện".
Katsura nghĩ: hẳn là thế rồi. Mặt mày thế kia thì gái nào muốn đến gần! Katsura chợt nhớ lại lúc Zoroku vừa lên tiếng giảng giải với giọng nói như của một bà lão, vừa cắt ra các bộ phận phụ nữ từ xác người nữ tù. Xem thế thì quan tâm của Murata Zoroku về phụ nữ chẳng phải ở tình cảm mà chỉ là những phân tích về vật thể, đây là tử cung, đây là buồng trứng,...... thế thôi.
Zoroku đã ở quê nhà ba năm. Phiên trấn Choshu bỏ quên Zoroku mất. Trong khoảng thời gian đó, Zoroku bắt đầu quan tâm đến khoa quân sự, cần mẫn phiên dịch binh thư Hải Lục quân Hà Lan. Tất nhiên, sảnh đường của phiên trấn Choshu vẫn hoàn toàn không để ý là trong dân chúng của phiên trấn nhà lại có được một học giả về quân sự như thế. Mà khắp thiên hạ, cũng chẳng ai hay. Duy chỉ có một người biết. Đó là thầy Ogata Ko-an của Murata Zoroku ở Osaka. Thầy Ogata Ko-an nhìn thấy được bên trong Murata Zoroku tiềm ẩn một thiên tài quân sự, nên khi Zoroku từ tạ trở về quê, thầy đã khuyên:
-"Y sĩ thượng hạng thì chữa bệnh cho đất nước. Anh cũng có tài về y thuật, nhưng trong lúc nước nhà gặp cơn nguy cấp thì nên tiến về đường quân sự vẫn hơn".
Nhưng Zoroku thưa:
-"Chỉ là nghiệp dư đấy thôi. Cha tôi ở quê nhà đang mong mỏi tôi trở về nối nghiệp nhà làm y sĩ trong làng, tôi không thể làm trái ý người được"
Zoroku đã không theo lời của thầy Ogata Ko-an, một phần cũng vì cho dù anh có muốn cải tiến binh chế cho xứ nào đi nữa, cũng đâu có phiên trấn nào dùng đến anh. Ngay cả phiên trấn nhà là Choshu cũng bỏ quên anh nữa là!
Trong thời làm thầy lang trong làng, có lần Zoroku đã cùng người làng đến Hagadai để xem cuộc thao luyện đại quy mô theo binh pháp cổ truyền của phiên trấn, có ba vạn quân và hai ngàn ngựa tham gia. Nhìn khói thuốc súng và đám bụi mù ấy, có lẽ Zoroku đã rất ước muốn được dùng tài năng bày binh bố trận của mình. Nhưng đành im lặng mà chịu đựng thân phận không may mắn. Murata Zoroku vốn không phải là người khoái hoạt đến mức tự mình tuyên truyền cho mình được.
Thế mà lại có phiên trấn nhảy ra muốn mua tài năng của anh ta! Mùa thu năm Kaei thứ 6 (1853), khi Zoroku làm y sĩ ở làng được ba năm, phiên trấn Uwajima ở xứ Iyo bên kia biển đã ngầm sai sứ giả đến viếng, mời anh sang làm việc cho họ. Lãnh Chúa của phiên trấn Uwajima là Date Munenari cùng với Lãnh Chúa Shimazu Nariakira của phiên trấn Satsuma là hai Lãnh Chúa thông hiểu về Dương học nhất trong tất cả các Lãnh Chúa thời bấy giờ. Hai phiên trấn ấy đã tiến trước các xứ khác rất xa về mặt cận đại hoá binh chế. Chính phiên trấn Uwajima đã âm thầm cho đổi tên để thu dụng Takano Nagahide [8]đang trên đường lưu vong. Khi Takano trở về Edo, cần tìm người thay thế mình, mới nhờ Ogata Ko-an giới thiệu nhân tài. Ogata Ko-an đề cử:
-"Trong thiên hạ, không còn ai khác hơn Murata Zoroku ở phiên trấn Choshu!"
Nguyên do là như thế, nên mới có chuyện sứ giả từ đảo Shikoku lặn lội sang gặp Murata. Murata quyết tâm ra làm việc cho phiên trấn Uwajima, tháng thứ ba kể từ ngày hạm đội của Perry đến Nhật Bản, năm Kaei thứ 6 (1853), khắp thiên hạ đang sôi nổi trong cơn sốt phòng vệ lãnh hải.
-"Sau khi đến phiên trấn Uwajima, Murata mới đổi tên là Zoroku đấy". Ito nói.
Katsura hỏi cho biết: -"Thế trước đấy tên là gì?"
-"Murata Ryoan".
-"Thế à?". Katsura biến sắc. Anh chợt nhớ ra điều gì đấy. -"Có đúng thế không?"
-"Thưa, không sai chút nào".
Katsura nghĩ: người mang tên đó chắc chắn đã có lần đến thành Hagi rồi, mà đến ngay tư dinh của mình nữa. Anh ta bảo là có ý kiến muốn trình về chuyện đảo Takeshima, nhưng không có thư giới thiệu của ai cả. Takeshima là một hòn đảo trong hải vực Triều Tiên, thời bấy giờ, phiên trấn Choshu đang có cuộc tranh luận sôi nổi về chuyện khai thác đảo ấy làm bàn đạp để tiến vào Triều Tiên - Mãn Châu. Nhưng lúc ấy, Murata Ryoan chỉ là cái tên lạ tai của một người nông dân. Hơn nữa, rủi thay lại nhằm lúc Katsura đang nằm dưỡng bệnh nữa. Nên Katsura đã bảo người nhà từ khước mà mời đi chỗ khác.
-"Thế ạ?". Murata cũng chẳng vì thế mà tức giận gì, lại nhân có người nhà của Katsura đấy, bèn giải thuyết dài dòng về những chi tiết ghi trong các sách hàng hải Hà Lan về hòn đảo Takeshima, cuối cùng, đã êm thấm ra đi sau khi để lại lời nhắn rằng:
-"Xét về Công pháp quốc tế, cũng nên chiếm lấy đảo ấy càng sớm càng tốt".
Có lẽ anh ta chỉ muốn nhắc nhở phiên trấn nhà biết rằng có điều ghi trong sách hàng hải như thế đấy.
Katsura hối tiếc: phải rồi, đúng là người đó. Hoá ra chính mình cũng là một kẻ đã đẩy Murata Zoroku từ phiên trấn Choshu sang làm việc ở phiên trấn khác mất! Nhưng mà, nếu thế thì tại sao lúc gặp nhau trong khuôn viên ngôi chùa nhỏ ở Kozukappara, mình đã xưng là gia thần của ngài Mori Daizen Dayu, tên là Katsura Kogoro,...... mà Murata Zoroku lại chẳng nhắc đến chuyện trước nhỉ? Lúc ấy, Murata Zoroku chỉ nói: -"Thế à?", mặt chẳng lộ vẻ gì khác lạ cả. Thật là một nhân vật khó hiểu quá.
Trả Lời Với Trích Dẫn
Bookmarks