Một năm nhìn lại, người dân Nhật tự hỏi phải chăng vụ thiên tai động đất-sóng thần 11/3 đã làm bộc lộ rõ những điểm mạnh, điểm yếu và đã đến lúc Nhật Bản cần phải thay đổi, thích ứng với hoàn cảnh, môi trường quốc tế mới.
Theo giáo sư Naoyuki Agawa thuộc đại học Keo, thảm họa đã làm cho giới trẻ Nhật Bản thức tỉnh. Ông nói : “Lần đầu tiên trong cuộc đời mình, những người trẻ tuổi có cuộc sống trong đầy đủ tiện nghi đã cảm thấy cần phải có tình đoàn kết trong xã hội. Hơn một triệu người, có nghĩa là 1% dân số, đã tham gia vào các hoạt động cứu trợ”. Lớp trẻ Nhật Bản, vốn bị coi là lười học tiếng Anh, không muốn đi du lịch nước ngoài giờ đây cảm thấy tự tin hơn.
Mặt khác, người dân Nhật thể hiện rõ tính kỷ luật: không có rối loạn, hôi của sau thảm họa, chấp nhận giảm mức tiêu thụ điện trong những tháng sau đó. Các sự kiện này cho thấy sự gắn bó xã hội đáng khâm phục tại Nhật Bản.
Ngược lại, cách hành xử của chính quyền vào thời điểm xảy ra các sự cố ở khu nhà máy điện nguyên tử Fukushima làm lộ rõ những yếu kém trong hoạt động của bộ máy hành chính và hệ thống chính trị. Thông tin thiếu hụt, mâu thuẫn, hầu như không có một bộ phận chuyên trách đối phó với khủng hoảng, lãnh đạo cấp cao đưa ra những lời báo động làm cho dân chúng ngày càng nghi ngờ những phát biểu, trấn an của cấp dưới.
Nước Nhật có 54 lò phản ứng hạt nhân sản xuất điện. Hiện chỉ có hai lò hoạt động. Các lò khác lần lượt ngừng vận hành để kiểm tra an toàn và không được tái khởi động. Vào tháng Tư tới, hai lò còn lại cũng sẽ ngừng nốt. Do vậy, cần phải thuyết phục chính quyền địa phương chấp nhận cho khởi động trở lại các lò hạt nhân. Đây không phải là một công việc dễ dàng vì Tập đoàn TEPCO, phụ trách khai thác nhà máy điện Fukushima cũng như cơ quan chủ quản là bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp – METI, đều bị mất lòng tin.
Trong hoàn cảnh đó, Nhật Bản cần phải đẩy mạnh cách mạng công nghệ. Khi xảy ra cuộc khủng hoảng dầu lửa đầu tiên vào những năm 1960, Nhật Bản đã huy động khả năng sáng tạo và trở thành quốc gia tiết kiệm năng lượng nhất trên thế giới. Trong thời gian qua, nước này đã bắt đầu thực hiện cuộc cách mạng công nghệ mới, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, chất siêu dẫn… Theo Le Figaro, trong lĩnh vực nghiên cứu phát triển, chi phí của Nhật Bản chiếm tới 20% tổng đầu tư của toàn thế giới.
Do thiếu hụt điện hạt nhân, Nhật Bản phải nhập khẩu than, dầu lửa và khí đốt nhiều hơn. Năm 2011, cán cân thương mại của nước này, lần đầu tiên kể từ hơn 30 năm qua, đã bị thâm hụt. Chi tiêu nhập khẩu năng lượng không gây lo ngại vì Nhật Bản có dự trữ ngoại tệ rất lớn. Tình trạng này không thể kéo dài. Nhật Bản cần phải thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, do khủng hoảng nợ công, châu Âu đã giảm nhu cầu nhập khẩu. Hậu quả là xuất khẩu, một trong những động lực của nền kinh tế Nhật Bản, đã bị tụt giảm. Điều này giải thích vì sao, Tokyo luôn tỏ ra rất tích cực trong việc hỗ trợ cứu giúp Châu Âu.
Nhật Bản còn phải đối phó với nhiều thách thức to lớn là tình trạng dân số già cỗi. Năm 2010, hơn 23% dân số Nhật Bản ngoài 65 tuổi và chỉ có 13,2% dân số dưới 15 tuổi. Trong khi đó, tỷ lệ sinh con lại rất thấp, trung bình mỗi phụ nữ có 1,21 con trong khi tại Pháp, con số này là 1,96. Kinh tế tăng trưởng chậm, dân số già cỗi, ít người lao động, nguồn thu ngân sách giảm, Nhật Bản buộc phải cải cách hệ thống an sinh xã hội và chế độ hưu bổng. Trên thực tế, người Nhật phải làm việc đến 70 tuổi. Do vậy, Thủ tướng Yoshihiko Noda đặt lên hàng ưu tiên là việc tăng thuế giá trị gia tăng, từ 5% lên 8% vào năm 2014 và 10% và năm 2015.
Chương trình cải cách của Nhật Bản rất lớn. Vấn đề đặt ra là liệu giới lãnh đạo chính trị có đủ khả năng và quyết tâm để thực hiện hay không. Dân Nhật có ý kiến khác nhau về điểm này. Trong sáu năm qua, Nhật Bản đã 6 lần thay thủ tướng.
Giáo sư Kiyoshi Kurokawa của đại học Tokyo cho rằng “xứ xở hoa anh đào” đang ở khúc ngoặt trong lịch sử phát triển: Nhật Bản đã quản lý rất tốt việc phát triển thành một cường quốc công nghiệp cho đến khi kết thúc chiến tranh lạnh. Nhưng từ 20 năm qua, kinh tế thế giới đã thay đổi và Nhật Bản đã bở lỡ cuộc cách mạng thông tin. Giờ đây, Nhật Bản cần phải thích ứng với hoàn cảnh mới, cải cách giáo dục, từ bỏ chế độ “sống lâu lên lão làng”, cần phải tạo thuận lợi cho phụ nữ làm việc và mở cửa ra bên ngoài. Nhật Bản phải đối phó với hậu quả thảm họa 11/3 bằng cách coi đó là cơ hội lớn để thay đổi và dũng cảm thực hiện những quyết định khó khăn.
Minh Châu (theo RFI)
(Tamnhin.net)
Trả Lời Với Trích Dẫn
Bookmarks