Mỗi vùng, miền trên thế giới, tùy theo vị trí địa lí và thói quen sinh hoạt, đã hình thành nên những cách thức đặc trưng trong ăn uống. Phần lớn các nước phương Tây sử dụng muỗng, thìa và dao trong bữa ăn, một số nước dùng tay trong khi các dân tộc khác, đặc biệt là khu vực Châu Á, lại sử dụng đũa để gắp thức ăn.
Tại Nhật, đôi đũa không đơn thuần là đồ dùng trên bàn ăn, mà nó đã trở thành một nét văn hóa trong ẩm thực và đời sống tâm linh
Đũa được dùng rộng rãi tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam. Tại Nhật, đôi đũa không đơn thuần là đồ dùng trên bàn ăn, mà nó đã trở thành một nét văn hóa trong ẩm thực và đời sống tâm linh.
Tập quán ăn uống đã tạo ra những dụng cụ tương xứng. Đôi đũa là vật dụng tiện lợi trong các bữa ăn của mỗi gia đình người Nhật với thực phẩm chính là cơm, cá và rau. Họ đã hình thành nên một thế giới đũa phong phú.
Đũa được chia ra làm nhiều loại với nhiều kiểu dáng, thích hợp cho từng mục đích sử dụng
Đôi đũa tre dài gọi là saibashi, dùng trong nhà bếp khi chế biến các món ăn nóng, chẳng hạn như món luộc hoặc món xào. Đũa moribashi có đầu thon, nhọn, rất thích hợp để các đầu bếp sử dụng khi sắp xếp món ăn một cách thẩm mỹ tinh tế, chẳng hạn như món sashimi.
Đũa là vật dụng tất yếu trong mỗi gia đình người Nhật, được ví như cánh tay trung gian đắc lực đưa cơm và thức ăn vào miệng. Tại Nhật, người ta có những quan niệm đặc biệt trong cách dùng đũa.
Mỗi thành viên trong gia đình đều có một đôi đũa riêng, phù hợp vai vế. Chẳng hạn, đũa của chồng dài hơn của vợ, đũa của bố mẹ dài hơn của con cái. Trên bàn ăn bao giờ cũng có những đôi đũa chung để gắp thức ăn.
Ngoài tính năng là dụng cụ trong nhà bếp, đũa còn hiện diện trong các nghi lễ. Người Nhật đã dùng đến hình ảnh của chiếc đũa để so sánh với đời người khi nói rằng : “Khởi đầu trong một đôi đũa, kết thúc cũng trong một đôi đũa”. Đôi đũa luôn là một trong những đồ lễ quan trọng trong nhiều nghi lễ khác nhau. Trong lễ mừng đầy tháng của các cháu bé, theo phong tục, người ta dùng đũa gắp thức ăn đưa vào miệng chúng nhằm cầu mong cho bé mau lớn, khỏe mạnh.
Đôi đũa Haramibashi có phần thân đũa phình to, hai đầu thon, nhọn, được dùng để cầu nguyện cho sự thịnh vượng của con cháu.
Mỗi thành viên trong gia đình đều có một đôi đũa riêng, phù hợp vai vế
Đũa Yanagibashi được sử dụng vào dịp mừng năm mới và một số ngày lễ khác. Đũa này được làm từ thân cây liễu, một loại cây dẻo dai, khó bẻ gãy. Trong ngày đó, người ta sử dụng đũa Yanagibashi làm vật cúng với hàm ý đề cao sự rắn chắc. Đũa có hai đầu thon, nhỏ. Theo quan niệm của người Nhật, một trong hai đầu đũa do thần thánh sử dụng, đầu còn lại dành cho con người. Đôi đũa thể hiện sự dung hòa giữa con người và thần thánh, đũa của sự sống.
Một buổi lễ quan trọng khác ở Nhật cũng có sự hiện diện của đôi đũa, đó là lễ “Ostukimi” hay còn gọi là lễ ngắm trăng, diễn ra vào ngày rằm tháng 8 hàng năm. Thời điểm này là vào mùa thu, mặt trăng tròn và sáng nhất trong năm. Trong ngày lễ, ngoài bánh dango, một loại bánh bao của Nhật, người ta còn dâng lên mặt trăng cơm và đôi đũa để tỏ lòng với ơn trên về một vụ mùa bội thu.
Tập quán ăn uống đã tạo ra những dụng cụ tương xứng. Đôi đũa là vật dụng tiện lợi trong các bữa ăn của mỗi gia đình người Nhật với thực phẩm chính là cơm, cá và rau. Họ đã hình thành nên một thế giới đũa phong phú.
Người Nhật cũng dùng đũa làm vật tượng trưng trong ngày lễ và làm quà tặng trong một số dịp đặc biệt
Đũa được chia ra làm nhiều loại với nhiều kiểu dáng thích hợp cho từng mục đích sử dụng. Đôi đũa tre dài gọi là saibashi, dùng trong nhà bếp khi chế biến các món ăn nóng, chẳng hạn như món luộc hoặc món xào. Đũa Moribashi có đầu thon nhọn rất thích hợp để các đầu bếp sử dụng khi sắp xếp món ăn một cách thẩm mỹ tinh tế, chẳng hạn như món sashimi.
Ngoài tính năng là dụng cụ trong nhà bếp. Đũa còn hiện diện trong các nghi lễ. Đôi đũa Haramibashi có phần thân đũa phình to, hai đầu thon nhọn được dùng để cầu nguyện cho sự thịnh vượng của con cháu.
Đũa Yanagibashi được sử dụng vào dịp mừng năm mới và một số ngày lễ khác. Đũa được làm từ thân cây liễu, một loại cây dẻo dai, khó bẻ gãy, trong ngày đó, người ta sử dụng đũa Yanagibashi làm vật cúng với hàm ý đề cao sự rắn chắc. Đũa có hai đầu thon nhỏ, theo quan niệm của người Nhật, một trong hai đầu đũa do thần thánh sử dụng, đầu còn lại dành cho con người. Đôi đũa thể hiện sự dung hòa giữa con người và thần thánh, đũa của sự sống.
Người Nhật cũng dùng đũa làm vật tượng trưng trong ngày lễ và làm quà tặng trong một số dịp đặc biệt.
Loại đũa được làm bằng bạc được sử dụng rất phổ biến tại Nhật. Cách đây khoảng 200 năm, chúng đã có mặt trên bàn ăn của các daimyo hay còn được gọi là lãnh chúa cai quản từng địa phương ở Nhật. Khi cần sử dụng, người ta chỉ việc phẩy nhẹ là có ngay một đôi đũa với kích thước bình thường. Đũa được thiết kế gọn nhẹ và có thể gấp lại rất thuận tiện để mang theo bên mình khi đi xa. Ngoài ra, chất liệu bằng bạc giúp chúng có được độ bền, sử dụng được lâu hơn.
Người Nhật có những quan niệm về đôi đũa và cách dùng đũa khác với người Trung Quốc và những nước châu Á khác. Trong gia đình, mỗi người có một đôi riêng. Đũa của khách sau khi dùng xong sẽ bỏ đi, điều này thể hiện cho sự tôn trọng và trong sạch. Khi đi dã ngoại, đũa sau khi dùng xong, họ sẽ bẻ đôi để tránh ma quỷ tận dụng nó làm điều xấu.
Ngày 4 tháng 8 hàng năm là ngày hội đũa ở Nhật. Đây là dịp để trưng bày các đôi đũa đủ màu sắc, chất liệu, giá trị cho mọi người cùng xem. Ngày này còn được gọi là ngày thay đũa mới trong năm.
Có nhiều quốc gia trên thế giới dùng đũa trong bữa ăn nhưng chỉ có Nhật Bản là nước quan tâm đặc biệt đến hình thức của đôi đũa
Có nhiều quốc gia trên thế giới dùng đũa trong bữa ăn nhưng chỉ có Nhật Bản là nước quan tâm đặc biệt đến hình thức của đôi đũa. Không chỉ với chất liệu gỗ bên trong mà hình dáng trang trí bề ngoài của chiếc đũa cũng rất được xem trọng. Ngoài loại đũa phổ biến làm bằng tre được quét một lớp sơn phủ bên ngoài, từ thời Edo, các nghệ nhân đã cho ra đời sản phẩm đũa sơn mài, một loại đũa rất nổi tiếng của Nhật Bản.
Đũa sơn mài là sản vật danh tiếng của thị trấn Obama, thuộc tỉnh Fukui, phía Nam Nhật Bản. Nơi đây được mệnh danh là vùng đất của hàng thủ công mỹ nghệ.
Ngoài chất liệu chính là gỗ, đũa được trang trí bằng vỏ trứng, mảnh xà cừ và lớp nhựa sơn phủ bên ngoài. Nhật Bản có ưu thế biển cả bao bọc xung quanh nên nguồn nguyên liệu xà cừ rất dồi dào.
Cây sơn lại là loại cây mọc phổ biến tại Nhật. Các nghệ nhân nước này rất ưa chuộng dùng nhựa cây sơn để sơn lên đồ gỗ giúp tăng tuổi thọ của đồ vật. Nhựa cây sơn có ưu điểm là khi khô nó rất chắc, cứng, không hòa tan, giỏi chịu nhiệt, và hóa chất như axit, cồn. Từ xưa đến nay, các nghệ nhân Nhật Bản vẫn duy trì kỹ thuật dùng nhựa sơn cho đồ gỗ.
Đôi đũa không đơn thuần là dụng cụ trong bữa ăn hàng ngày của các gia đình ở Nhật mà nó đã trở thành tác phẩm nghệ thuật, một loại hàng mỹ nghệ nổi tiếng, một món quà tặng giá trị. Và một nét văn hóa rất riêng.
Từ xa xưa, đôi đũa đã trở thành vật dụng không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Nhật. Đó là vật cúng dâng lên thần linh trong các nghi lễ. Đôi đũa là phương tiện nối kết giữa con người với thần thánh. Người Nhật quan niệm rằng, đũa là nơi thần thánh lưu trú. Ngày nay, tại nhiều đền thờ Thần Đạo, người ta vẫn lưu giữ phong tục dùng đũa làm lễ vật dâng lên thần linh bên cạnh gạo và rượu vì cho rằng, thần cũng sử dụng đũa để gắp thức ăn như con người.
Hàng năm, tại ngôi đền Hie ở trung tâm thủ đô Tokyo diễn ra lễ hội đốt đũa. Đây là một trong những sự kiện quan trọng có liên quan đến văn hóa đũa của người Nhật. Vào ngày lễ, người ta mang những đôi đũa cũ đã qua sử dụng đến đền và đốt chúng đi. Hành động này nhằm thể hiện lòng cảm kích của họ đối với vật dụng gắn bó mật thiết trong bữa ăn hàng ngày.
Việc giáo dục giới trẻ hiểu và làm quen với những giá trị văn hóa truyền thống là điều mà người Nhật rất quan tâm. Chính vì vậy, trẻ em Nhật Bản đã được tiếp cận thực tiễn nhiều loại hình văn hóa ngay trong trường học, từ văn hóa trà đạo đến văn hóa sử dụng đũa. Những buổi học như thế sẽ là bước khởi đầu để hình thành ý thức về sự bảo tồn cũng như phát huy các tinh hoa mà cha ông các em đã tạo dựng.
Thanh Tâm
THVL
Trả Lời Với Trích Dẫn
Bookmarks