I/ Jujutsu và các cuộc nội chiến ở nước Nhật thời trung đại
Nhiều triệu năm trước, từ đáy đại dương sâu thẳm, những xung động núi lửa dữ dội đã nâng lên một quần đảo hình cánh cung ôm lấy bờ biển phía Đông châu Á. Một quần đảo mà ba phần tư là đồi núi, với những thung lũng và đồng bằng nhỏ không mấy màu mỡ, khiến con người sinh sống trên đó phải luôn chống đỡ với tự nhiên và có một thời gian dài phân rã, tranh chấp đất đai. Đó là quê hương của môn Judo, đất nước Nhật Bản.
Không giống Karate, Judo có nguồn gốc hoàn toàn từ lịch sử nước Nhật. Vì thế nó in đậm phong cách và triết lý nhân sinh của người Nhật . Có thể nói Judo là tinh tuý văn hoá Nhật thể hiện trong lĩnh vực chiến đấu. Người Nhật vốn trọng sự mềm mại, sự trong sạch về tâm hồn, ước mong hoà hợp với thiên nhiên. Điều đó ảnh hưởng rõ rệt đến môn Judo.
Tiền thân của Judo là môn võ Nhật cổ mang tên Jujutsu, một môn võ đánh tay không.
Nội chiến triền miên trước năm 1600 đã thôi thúc Jujutsu phát triển. Lúc đó nó chỉ là một hình thức chiến đấu tàn khốc nhằm giết người bằng tay không, và chỉ dành đặc quyền luyện tập cho tầng lớp quý tộc và chiến binh (samurai).
Jujutsu được biết đến với những tên gọi khác nhau: Taijutsu , Yawara , Kempo , Kugusoku , Koshinomawan. Đó là một phần chương trình luyện tập của các võ sĩ, cùng với bắn cung, đánh giáo, đấu gươm, cưỡi ngựa, thao diễn và các nghi lễ. Nó không cần sử dụng nhiều sức lực, mà dùng sự khéo léo để hạ gục đối thủ. Điểm này rất gần với tâm hồn con người Nhật Bản, vồn thiên về những gì mềm mại.
Tầm quan trọng của Jujutsu ngày càng tăng theo đà lớn mạnh của tầng lớp võ sĩ sau thời Heian và trước thời Tokugawa, tức là sau năm 1185 và trước năm 1600. Đó là thời gian có nhiều loạn lạc và biến động. Nhật hoàng không có thực quyền mà nằm dưới sự chi phối của đại nguyên soái (Shogun). Hầu hết các đời đại nguyên soái không đủ lực lượng khống chế các lãnh chúa. Giữa đại nguyên soái và các lãnh chúa không trung thành diễn ra cuộc chạy đua về xây dựng lực lượng quân sự. Đó chính là lý do khiến Jujutsu ngày càng phát triển mạnh, trở nên đa dạng và chuyên biệt hơn. Nó phát triển thành các trường phái (Ryu), mỗi Ryu khai thác một khía cạnh riêng khác nhau của Jujutsu cổ điển. Trường phái này chú trọng các kỹ thuật ném quật (Nage), trường phái khác lại sử dụng nhiều đòn đè khoá (Osae, Shime, Kansetsu), hoặc có trường phái chuyên đánh điểm vào tử huyệt (Atemi). Về chiến thuật, quan điểm của các Ryu cũng khác nhau, coi trọng sự sáng tạo hoặc tính thời điểm, hay sự tấn công trước khi đối phương kịp chuyển động.
Sự kiểm nghiệm quan trọng nhất tính ưu việt của kỹ thuật và chiến thuật của các hệ phái là thực chiến. Jujutsu đã tự chứng minh sự mềm mại chết người của mình ở chiến trường khốc liệt, nơi người võ sĩ chỉ được lựa chọn sống hay chết.
II/ Thời kỳ Tokugawa (1603-1868)
Thế kỷ 16 là thế kỷ tranh hùng trong lịch sử nước Nhật. Các vị tướng lỗi lạc Nobunaga, Hideyoshi thay nhau thống trị rồi đột ngột qua đời. Vài năm sau khi Hideyoshi chết, Nhật Bản mới thực sự được thống nhất dưới tay một cộng sự thân cận của ông, Tokugawa Ieyasu.
Là một con người kín đáo và thâm hiểm, Tokugawa Ieyasu bị người Nhật phê bình rằng không thể tha thứ về mặt đạo đức. Nhưng không ai phủ nhận rằng con người này đã chấm dứt kỷ nguyên nội chiến, mở ra cho nước Nhật thời kỳ yên ổn dài 250 năm dưới sự thống trị của dòng họ ông.
Nắm quyền bằng mưu mô và vũ lực, dòng họ Tokugawa hiểu rõ sự nguy hiểm của những mầm mống vũ lực. Các đại nguyên soái Tokugawa ngày càng thắt chặt luật pháp về lưu hành và sử dụng vũ khí, nghiêm cấm các võ sĩ đạo giao đấu với nhau. Các loại binh khí dần nhường chỗ cho chiến đấu bằng tay không trong các trận đấu lén lút. Mặt khác, vai trò của tầng lớp samurai dần suy giảm trong thời bình, luyện tập Jujutsu không còn là đặc quyền của họ nữa. Về cuối thời Tokugawa, giới bình dân lớn mạnh, giữ vai trò chủ yếu trong xã hội. Do vậy, Jujutsu không chỉ lấn át các hình thức chiến đấu có vũ khí, mà ngày càng đến dần với giới đa số dân chúng. Nó thấm đượm nhiều giá trị đại chúng, từ bỏ những lễ nghi phức tạp và những tư duy chỉ thích hợp với thời chiến tranh.
Dưới thời Tokugawa, Jujutsu trải qua sự biến đổi chậm rãi nhưng lớn lao, dần mang dáng dấp một môn võ của cả dân tộc.
III/Thế nào là môn võ của dân tộc Nhật ?
Hãy đọc hai bài thơ haiku cổ, viên ngọc quý của văn hoá Nhật Bản.
Bài thơ của nhà thơ Basho, sống trong thời Tokugawa :
Một cái ao già nua
Một con ếch nhảy vào
Tiếng nước vỗ
Người vội vã không thể thưởng thức bài thơ này, vì nó mở ra cái nhìn trực cảm vào bản chất huyền nhiệm của sự tồn tại. Tâm hồn thi nhân Nhật Bản thực sự tĩnh lặng, như sự tĩnh lặng mà gợn sóng của tiếng nước vỗ để lại trong lòng chúng ta.
Và một bài thơ khác của Chimyo thể hiện tình yêu, sự nâng niu thiên nhiên tươi đẹp, đến nỗi không nỡ làm đau nhành hoa bìm bìm quấn quanh gàu nước:
Một nhành bìm bìm hoa tím
Quấn quanh chiếc gàu
Ta sang háng xóm xin nước thôi
Tâm hồn Nhật Bản là như vậy, lắng sâu, trầm tĩnh và hoà đồng với thiên nhiên. Bất kỳ sản phẩm nào của nền văn hoá này cũng mang tính chất ấy, dù đó là một nghệ thuật chiến đấu.
(cont)
Trả Lời Với Trích Dẫn
Bookmarks