[Tìm hiểu] Độc đáo ô Wagasa “和傘”
Ô Wagasa, (viết là 和傘 trong tiếng Nhật) là một loại ô truyền thống được là từ tre, dầu và giấy Nhật. Ô Wagasa được làm bằng tay, đã được du nhập vào Nhật từ Trung Quốc trong thời đại Heian [794 - 1185]. Tuy nhiên, và thời gian ấy những chiếc ô nhìn giống mũ rơm hơn. Chỉ bắt đầu từ thế kỷ 14 thì chúng mới trông giống như bây giờ. Nguyên tắc làm ô từ tre và giấy bắt nguồn từ Trung Quốc nhưng đã trở nên cực kỳ phổ biến với những gia đình quý tộc Nhật giàu có, đặt biệt trong thời kỳ Edo [1600 - 1868]. Chỉ từ sau thế chiến thứ II, những chiếc ô Nhật bắt đầu biến mất do sự xâm chiếm của những chiếc ô làm bằng chất liệu nhân tạo từ phương Tây. Ngày nay, số lượng những nghệ nhân sử dụng phương pháp thủ công cổ điển sản xuất ô chỉ còn rất ít.
Wagasa được làm bằng vật liệu có thể tái chế khiến chúng trở nên thân thiện với môi trường đồng thời cũng chứa đựng một vẻ đẹp giản dị, thanh thoát của Nhật Bản. Ngày nay, khi mua một chiếc ô Nhật, phần lớn mọi người coi đó là một tác phẩm nghệ thuật, tuy nhiên, chúng cũng có độ bền cao, có thể kéo dài tới 20 năm, phần giấy thì có thể thay thế được. Không chỉ dành cho những ngày mưa mà những chiếc ô này cũng có thể ngăn cản được tia UV vào những ngày hè.
Phần lớn được làm từ giấy Nhật, tre và những sợi dây, những chiếc ô này có độ bền cao nhưng cũng cần bảo quản cẩn thận. Đặc biệt là phần giấy có thể bị rách khi có tác động. Phần dầu bao phủ chiếc ô tăng thêm cho giấy độ bền tuy nhiên qua thời gian chúng sẽ trở nên giòn và dễ rách hơn. Đây là dấu hiệu cho thấy bạn cần thay chúng.
Ô Wagasa không được phủ dầu thì yếu hơn trong khi sử dụng dưới trời mưa nhưng mặt khác thì phần giấy sẽ dẻo dai và giữ được tuổi thọ lâu hơn.
Ô Wagasa khác với ô phương Tây ở nhiều góc độ:
- Số lượng xương ô thường dao động trong khoảng 30 tới 70, nhiều hơn hẳn ô phương Tây.
- Khi mở ô, phần bề mặt rộng nhất của ô hướng vào trong để khi bị ướt nó sẽ không ảnh hưởng tới quần áo người mặc.
- Nó được mở từ phần trên của ô nơi có gắn phần dây hoặc tay cầm bọc lông. (?!)
- Vì được mở từ phần trên cùng hoặc dưới cùng của cán ô nên chúng thường được gia cố thêm để tránh hỏng hóc. Nó có thể được mở ở hai tư thế: mở 2/3 hoặc mở căng hết hoàn toàn.
Phân loại
Có 3 loại ô chính:
1. Bangasa
Ô Bangasa thường to hơn và dày hơn, với nhiều xương ô nên chúng khá nặng, vậy nên chúng hay được nam giới sử dụng. Màu sắc của chúng cũng đơn giản hơn, tuy nhiên không có điều luật nào cấm phụ nữ sử dụng loại ô này.
2. Janome Kasa
Loại ô này trái lại, có ít xương ô hơn nên nhẹ, và có nhiều màu sắc phong phú. Thường được phụ nữ ưa chuộng.
3. Higasa
Chỉ dùng để che nắng, không che mưa được
Quy trình làm ô
Quy trình hoàn thiện một chiếc ô Wagasa bằng tay mất rất nhiều thời gian. Gồm các bước như sau:
- Chuẩn bị vật liệu (thanh tre, giấy Washi...)
- Làm khung xung quanh lõi gỗ để dựng cấu trúc của khung ô.
- Ghép kích thước giấy Washi với khung ô.
- Gắn phần giấy với phần xương ô bằng tre bằng hồ và để phơi khô.
- Vẽ trang trí phần giấy Washi
- Phủ ngoài lớp giấy bằng dầu hạt lanh để giúp chúng chống thấm nước.
- Phơi khô phần phủ trong 4 đến 15 ngày.
- Khâu, luồn dây và những khâu trang trí hoàn thiện.
Mỗi phần của chiếc ô này đều có tên và chức năng riêng.
Trong thời kỳ đầu, những chiếc ô chỉ được Hoàng gia và giới quý tộc sử dụng. Người ta tin rằng chúng là một đồ vật thần kỳ, có thể bảo vệ một người khỏi những linh hồn ác quỷ và sự xui xẻo. Từ niềm tin này mà họ thường sử dụng màu đỏ để ngăn ngừa những điều xấu.
Để bảo quản ô Wagasa thì bạn nên để nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp. Khi sử dụng xong thì nên dùng khăn lau khô. Khi phần giấy Washi bị hỏng có thể thay thế, tuy nhiên chi phí cho việc này rất đắt đỏ, có khi còn hơn giá trị của một chiếc ô mới. Những người nhận làm công việc này cũng không có nhiều.
