[21.03.2012] 'Nhà đầu tư Nhật Bản đang tìm kiếm Sony của Việt Nam'
Doanh nghiệp được NĐT Nhật quan tâm là doanh nghiệp có khả năng mở rộng quy mô dựa trên sự tăng trưởng dân số
Đó là nhận định của ông Quách Mạnh Hào, Phó Tổng giám đốc Chứng khoán Thăng Long, đối với câu hỏi về làn sóng đầu tư của các nhà đầu tư Nhật Bản trong thời gian qua.
Thưa ông, chứng khoán Thăng Long vừa tư vấn thành công thương vụ bán 19% cổ phần Cholimexfood cho đối tác Nhật Bản. Ông có thể chia sẻ thêm thông tin về thương vụ này?
Thực ra nếu tính về giá trị thì cũng nhỏ nhưng trong điều kiện thị trường nhiều khó khăn thì đó là thương vụ đầu tiên chúng tôi thực hiện thành công trong năm 2012. Quá trình thực hiện thương vụ diễn ra dồn dập trong vòng 3 tháng nhưng sự quan tâm của nhà đầu tư thì từ 5-6 tháng trước. Nhìn chung, khi làm những thương vụ như thế này thì điều quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình với tư cách là nhà tư vấn, nhiệm vụ của chúng tôi phải làm cầu nối để 2 bên hiểu nhau. Người Nhật khi đàm phán rất tôn trọng sự trung thực và cách tiếp cận của họ là thân thiện chứ không phải thâu tóm cưỡng bức.
Giữa thương vụ Diego mua Halico năm 2011 và Nichirei mua cổ phần của Cholimex mà Thăng Long đều là nhà tư vấn thì có sự khác biệt nào?
Cả 2 thương vụ mà chúng tôi tư vấn mua cổ phần thì về cách tiếp cận cơ bản là giống nhau, đều quyết tâm đi đến cùng mục tiêu. Khi đã xác định như vậy thì trong quá trình đàm phán họ đều hợp tác giải quyết vướng mắc chứ không đưa ra các điều kiện làm khó dễ nhau.
Tuy nhiên thương vụ Diego thì lâu hơn bởi nhà đầu tư đã có sự quan tâm đến mua cổ phần Halico được 2-3 năm. Có thể do ảnh hưởng bởi khủng hoảng kinh tế thế giới. Còn với nhà đầu tư Nhật thì rất nhanh, thực hiện dồn dập với tinh thần hợp tác để đạt thỏa thuận. Đó là sự khác biệt nhất giữa 2 thương vụ mà chúng tôi tư vấn.
Sau những khủng hoảng từ động đất tại Nhật, lũ lụt tại Thái lan thì nhiều người đánh giá nhà đầu tư Nhật đang tìm cơ hội tại thị trường xung quanh như Việt Nam. Vậy ông có đánh giá gì về nhận định này?
Thực tế chúng tôi đã làm việc liên tục với nhà đầu tư Nhật 3 năm nay. Họ luôn nói với chúng tôi công thức là Trung Quốc +1. Do mặt bằng chi phí Trung Quốc tăng lên nên không còn cạnh tranh. Tuy nhiên khi đến Việt Nam thì không nhiều doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng được yêu cầu của họ. Cho nên nói rằng vốn đầu tư Nhật Bản chầu chực vào Việt Nam cũng đúng nhưng họ không tìm được doanh nghiệp thực sự “ưng ý”.
Thế nào là doanh nghiệp “ưng ý” của nhà đầu tư Nhật?
Nhà đầu tư Nhật rất coi trọng đến mô hình kinh doanh và quản trị. Có nhiều doanh nghiệp quy mô quá bé thì không được quan tâm, còn lại các doanh nghiệp có quy mô tốt thì mô hình kinh doanh không tốt. Ví dụ doanh nghiệp có ngành nghề kinh doanh chính tốt nhưng lại sa lầy vào đầu tư BĐS, đầu tư tài chính. Vì các nhà đầu tư Nhật đến Việt Nam với tư cách là các nhà đầu tư ngành, đến các doanh nghiệp như vậy thì họ không biết doanh nghiệp đó đang làm gì.
Đối với quản trị công ty, nhiều công ty tầm trung có mô hình quản trị không tốt, thường là gia đình trị. Bên cạnh đó là tầm nhìn trong xây dựng kế hoạch của doanh nghiệp Việt còn ngắn hạn. Ví dụ kết quả kinh doanh năm nay cao, lợi nhuận lớn nhưng năm sau có thể rất thấp. Điều này khiến các NĐT Nhật bối rối và họ đánh giá việc kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam còn “chộp giật”.
Nhưng tại Nhật Bản cũng có rất nhiều công ty theo mô hình gia đình. Tại sao sang Việt Nam họ lại khó chấp nhận những DN như thế?
Mô hình gia đình theo nghĩa của Việt Nam nó hơi khác. Ở đây là lợi ích của cổ đông không được quan tâm chính đáng đặc biệt là cổ đông nhỏ Trong khi đó cũng là mô hình gia đình của Nhật thì lợi ích cổ đông được đối xử như nhau. Tức là mặc dù thành viên gia đình được nắm giữ vị trí chủ chốt nhưng các quyết định đưa ra là minh bạch với tất cả cổ đông.
Hay nói cách khác thì mô hình gia đình của doanh nghiệp Nhật là dựa trên lợi ích cổ đông còn ở Việt Nam là lợi ích dành cho gia đình.
Bản thân chúng tôi cũng học và thay đổi cách quản trị công ty là tập trung nguồn lực hướng tới lợi ích của cổ đông và khách hàng chứ không chạy theo tên tuổi hình ảnh. Điều này hy vọng sẽ giúp chúng tôi có cơ hội phát triển lâu dài thay vì chỉ đạt được kết quả nhất định trong ngắn hạn
Các nhà đầu tư Nhật rất muốn tìm doanh nghiệp tốt ở Việt Nam và họ luôn nói với chúng tôi là hãy giúp họ tìm thấy “Sony của Việt Nam”. Đó là doanh nghiệp nhỏ nhưng có tư duy kinh doanh, mô hình quản trị rõ ràng ngay từ đầu và có khả năng mở rộng.
Lĩnh vực nào của Việt Nam đang hấp dẫn các NĐT Nhật?
Các nhà đầu tư Nhật Bản khi đến Việt Nam tìm kiếm cơ hội nằm ở quy mô dân số. Vì vậy họ tìm kiếm doanh nghiệp có khả năng mở rộng quy mô dựa trên sự tăng trưởng dân số, đó là mô hình kinh doanh hấp dẫn. Ví dụ như viễn thông, thực phẩm đồ uống, bán lẻ.. là ngành hàng dựa vào sức tiêu thụ của người dân rất được quan tâm
Bất động sản thì cũng nhận được yêu cầu mua dự án lớn như khu công nghiệp, khu đô thị nhưng mức giá hiện bị đẩy lên quá cao và NĐT Nhật đánh giá thị trường bất động sản bong bóng. Thực tế một số nhà đầu tư BĐS của Nhật đầu tư vào Việt Nam một vài năm trước cũng đang lỗ nên hiện NĐT Nhật không mặn mà với ngành này.
Với lĩnh vực ngân hàng thì quy mô lớn nên NĐT có yêu cầu cụ thể với ngân hàng mà họ quan tâm. Khác với doanh nghiệp là đơn vị tư vấn giới thiệu doanh nghiệp cho nhà đầu tư thỏa mãn một số điều kiện cơ bản của họ thì với ngân hàng nhà đầu tư sẽ chỉ định cụ thể để yêu cầu đơn vị tư vấn tìm hiểu, hay dàn xếp gặp gỡ lãnh đạo.
Lĩnh vực công nghệ thì NĐT Nhật hướng vào doanh nghiệp công nghệ làm ra các sản phẩm online như những ứng dụng trên môi trường Internet. Còn doanh nghiệp viết phần mềm để bán thì chúng tôi ít nhận được yêu cầu tìm hiểu.
Thông thường quy mô đầu tư của NĐT Nhật vào doanh nghiệp Việt khoảng bao nhiêu?
Thời điểm đầu thì quy mô các NĐT Nhật muốn đầu tư không dưới 10 triệu USD. Chúng tôi cũng có tư vấn là các doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ nhưng tiềm năng phát triển rất lớn. Nếu đầu tư vào doanh nghiệp có quy mô lớn thì cơ hội phát triển không nhiều. Cũng có một số ngoại lệ khoảng 5 triệu USD nhưng tỷ lệ cổ phần cũng thấp hơn.
Ông thì cho rằng các NĐT Nhật thực hiện thương vụ đầu tư dồn dập, nhanh nhưng cũng có nhiều ý kiến đánh giá là các NĐT Nhật rất thận trọng, kỹ lưỡng. Vậy có sự khác nhau nào giữa khách hàng của TLS và NĐT Nhật khác hay không?
Theo tôi không có sự khác biệt nào. Sự thận trọng NĐT Nhật thể hiện ở, tìm kiếm và xem xét, phân tích thông tin kỹ càng nhưng thực hiện dồn dập. Kỹ càng không có nghĩa thời gian kéo dài. Khi làm với NĐT Nhật Bản thì mới thấy bản thân mình làm việc quá ít, hết giờ là về. Còn NĐT Nhật làm thì có thể làm đến đêm để hoàn thành được deal.
Điều gì khiến NĐT lo ngại khi quyết định đầu tư vào DN Việt Nam?
Có 2 điều các NĐT Nhật rất sợ là ngành nghề kinh doanh chính đang trên đà phát triển thì mở rộng sang ngành nghề khác và có nhiều thành viên có suy nghĩ khác nhau nên khi DN đến tầm nhất định thì các thành viên này tách ra mở công ty.
Người Nhật thì cho rằng thà rằng là cổ đông nhỏ trong công ty lớn phát triển mạnh hơn là chủ doanh nghiệp bé. Còn chúng ta thì ngược lại là đến mức nào đó thường có xu hướng tách ra lập công ty bé cạnh tranh với chính doanh nghiệp đang làm dẫn đến là các doanh nghiệp đều bé và yếu đi. Đây là văn hóa và tư duy kinh doanh.
Mức độ tăng trưởng của các doanh nghiệp mà NĐT Nhật Bản đầu tư như thế nào, thưa ông?
Khi đàm phán thì NĐT trao đổi chi tiết với lãnh đạo công ty và dựa trên những thông tin có được để đánh giá, họ cũng hình dung được sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai. Các doanh nghiệp mà chúng tôi tư vấn thì có sự tăng trưởng doanh số tốt, chẳng hạn 30-50%/năm trong lĩnh vực thực phẩm.
Điều quan trọng các doanh nghiệp Nhật Bản muốn mua cổ phần của DN Việt Nam là cơ hôi để đặt chân vào thị trường có tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Hay nói cách khác NĐT Nhật không đơn giản chỉ mua cổ phần để nhận cổ tức hàng năm mà sử dụng doanh nghiệp như “cổng” để đưa hàng hóa thâm nhập thị trường Việt hay đưa sản phẩm được sản xuất bởi công nghệ Nhật tại Việt nam và bán ra các thị trường họ đang có. Đó mới là mục tiêu của các NĐT Nhật Bản.
Thanh Hải
Theo TTVN
