Vì sao Nhật Bản nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí?
Ngày 27-12-2011, chính phủ Nhật Bản đồng ý nới lỏng chính sách cấm vận dựa trên “Ba nguyên tắc xuất khẩu vũ khí”. Quyết định “nới lỏng lệnh cấm vận xuất khẩu vũ khí” để tăng ngân sách quốc phòng nhằm thực hiện hiện đại hoá quân đội, đặc biệt là không quân và hải quân; tăng cường sự can dự, đối phó với mọi thách thức tại khu vực; thúc đẩy khả năng xuất khẩu vũ khí.
Vượt qua sự bất đồng nội bộ
“Ba nguyên tắc xuất khẩu vũ khí” của Nhật Bản được nội các Eisaku Sato lần đầu tiên đề ra vào năm 1967. Thông qua cam kết cấm xuất khẩu vũ khí để thể hiện ý muốn hòa bình của Nhật Bản, ở mức độ nhất định đã xóa sự quan ngại của bên ngoài đối với việc tái quân sự hóa của Nhật Bản.
Trên thực tế, quy định của Hiến pháp đối với việc từ bỏ sử dụng vũ lực của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản luôn tồn tại những ý kiến bất đồng. Các doanh nghiệp công nghiệp và phái cứng rắn trong Quốc hội Nhật Bản từ lâu cũng luôn muốn hủy bỏ lệnh cấm này.
Năm 1983, nguyên tắc này được sửa thành đồng ý chỉ cung cấp công nghệ vũ khí cho đồng minh Mỹ trong điều kiện nhất định. Năm 2004, cơ quan tư vấn của Thủ tướng Nhật Bản – “Hiệp hội Chia sẻ Bảo đảm An ninh và Sức mạnh Phòng vệ” có một bản báo cáo nghiên cứu trình lên Thủ tướng Junichiro Koizumi khi đó cho rằng, để bảo đảm “công nghệ cốt lõi” cho an ninh Nhật Bản, cần nghiên cứu sách lược để Nhật Bản tham gia hợp tác phát triển và sản xuất, vì vậy cần thiết phải sửa “Ba nguyên tắc xuất khẩu vũ khí”.
Vì thế, theo đánh giá của Viện nghiên cứu chiến lược Nhật Bản, việc Chính phủ Nhật Bản tạo được sự đồng thuận trong nội bộ để đưa ra quyết định: “Nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí” là một quyết định quan trọng nhằm tăng cường sức mạnh quốc phòng và quân sự của nước này trong thời gian tới.
Theo đó, Chính phủ Nhật Bản sẽ tăng nguồn ngân sách quốc phòng nhằm thúc đẩy khả năng hợp tác, nghiên cứu phát triển các công nghệ vũ khí với các quốc gia đồng minh như: Mỹ, Australia, Hàn Quốc và NATO, qua đó giúp lực lượng hải quân, không quân đẩy nhanh tiến trình hiện đại hoá tiềm lực và cùng với các nước trên đối phó với mọi thách thức tại khu vực CA-TBD, đồng thời giúp Nhật Bản thúc đẩy khả năng xuất khẩu vũ khí, các trang thiết bị quân sự cho các nước trên thế giới, nhất là các nước trong khu vực Đông Nam Á.
Nâng cao vị thế quốc gia
Nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí của Nhật Bản, sẽ trở thành một bước ngoặt quan trọng của chính sách quốc phòng nước này. Hai tiền đề “bảo vệ an ninh Nhật Bản và bảo vệ hòa bình thế giới” của việc nới lỏng nguyên tắc này là không rõ ràng, thích ứng với nhiều trường hợp và có lợi cho Nhật Bản.
Tham gia hợp tác nghiên cứu phát triển kỹ thuật trang bị quân sự chủ yếu sẽ trở thành cách làm chính của Nhật Bản trong tương lai, điều này rất có thể làm cho Nhật Bản từ bỏ tư tưởng về một đất nước hòa bình. Các thành viên nội các Noda không tiến hành thảo luận đầy đủ đối với vấn đề sửa đổi là có dụng ý.
Trong bối cảnh Mỹ thúc đẩy chính sách trở lại CA-TBD, Nhật Bản từ lâu đã không còn vừa ý với vai trò phụ thuộc vào chiến lược của Mỹ. Vì vậy, Nhật Bản đã có chủ trương dựa vào hợp tác nghiên cứu phát triển để lôi kéo Mỹ làm người bảo trợ cho mình, mặc dù việc tiến hành nới lỏng xuất khẩu vũ khí đã mở ra khả năng có thể làm trầm trọng hơn cuộc chạy đua vũ trang ở Đông Bắc Á.
Tuy nhiên, với mục tiêu trở thành một nước lớn về quân sự, giúp Nhật Bản củng cố vị thế, gia nhập Ủy viên Thường trực HĐBA - LHQ. Trong thời gian qua, Chính phủ Nhật Bản đã thúc đẩy các biện pháp nhằm tăng cường sự ảnh hưởng, sức mạnh của quân đội tại khu vực CA-TBD như: Mở rộng khả năng hợp tác, diễn tập quân sự với các nước Mỹ, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ và các nước ASEAN; tăng cường các biện pháp nhằm đối phó với những biến động về an ninh tại vùng biển Hoa Đông và can dự vào vấn đề Biển Đông; thúc đẩy sáng kiến và lôi kéo các nước tham gia vào “Diễn đàn An ninh hàng hải Đông Á”; nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí còn nhằm mở rộng khả năng hợp tác, nghiên cứu, phát triển các công nghệ quân sự và nâng cao năng lực xuất khẩu vũ khí, qua đó mở rộng tầm ảnh hưởng đối với khu vực.
Phát triển công nghiệp quân sự
Theo quy định mới, Nhật Bản sẽ có thể tham gia vào việc hợp tác nghiên cứu và chế tạo các loại vũ khí, khí tài quân sự cùng với các nước đồng minh, trong đó có Mỹ. Việc hợp tác nghiên cứu chế tạo máy bay chiến đấu cũng như những thiết bị công nghệ cao khác sẽ khiến cho giá thành giảm xuống.
Cũng theo quy định mới, lực lượng phòng vệ Nhật Bản sẽ có thể cung cấp các vũ khí khí tài được sử dụng trong các hoạt động gìn giữ hoà bình của Liên Hợp Quốc, trong đó có cả các loại thiết bị xây dựng hạng nặng và các thiết bị bảo vệ khác như mũ bảo hiểm và áo vét chống đạn. Dự kiến bước đi này sẽ giúp giảm chi phí quân sự tại thời điểm nợ công của Nhật Bản ở mức khổng lồ (hơn 200%/GDP).
Giới chức chính phủ và Thủ tướng Nhật Bản, ông Noda đã xác định, để đạt được mục đích, Chính phủ Nhật Bản sẽ thực hiện chiến lược ưu tiên chuyển đổi nền công nghiệp nhằm phục vụ cho mục đích kinh tế và sự phát triển tiềm lực quốc phòng. Theo đó, một mặt Chính phủ Nhật Bản sẽ thông qua con đường ngoại giao để vận động các nước đồng minh, đặc biệt là Mỹ hỗ trợ và thúc đẩy các chương trình hợp tác, nghiên cứu khoa học, công nghệ quân sự với các tập đoàn, công ty của Nhật Bản như: Mitsubishi, Sony…
Mặt khác, đối với các tập đoàn, công ty trong nước có các chương trình nghiên cứu, phát triển ngành công nghệ quân sự, Chính phủ Nhật Bản sẽ ưu tiên hỗ trợ về tài chính và tạo mọi điều kiện cho các công ty này hợp tác, tiếp cận các công nghệ quốc phòng hiện đại của các nước để phục vụ cho công tác nghiên cứu, chế tạo. Ngoài ra, Chính phủ Nhật Bản cũng sẽ hỗ trợ, đặt hàng cho các công ty trong nước nghiên cứu tham gia vào việc chế tạo máy bay, vũ khí trang bị để hiện đại hoá lực lượng không quân, qua đó giúp chính phủ giảm chi phí khi đặt mua vũ khí, trang bị quân sự từ các nước đồng minh.
Tăng cường lực lượng quốc phòng
Kế hoạch hiện đại hoá không quân của Nhật Bản sẽ được chia ra từng giai đoạn, theo đó trong những năm tới Nhật Bản sẽ đặt mua 42 chiếc máy bay F-35 từ Mỹ. Chính phủ Nhật Bản xem đây là hợp đồng thương mại giữa Nhật Bản với các công ty sản xuất vũ khí của Mỹ nhưng đồng thời là nỗ lực của sự hợp tác song phương giữa hai chính phủ nhằm “làm sâu sắc thêm mối quan hệ hợp tác song phương với các nước đồng minh”. Mỹ cũng muốn thông qua các hợp đồng mua bán vũ khí với Nhật Bản để tăng khả năng chiến đấu, trách nhiệm và sự phối hợp của nước này đối với tình hình an ninh khu vực, hỗ trợ cho chiến lược CA-TBD của Mỹ.
Vì vậy, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nhật Bản Yasuo Ichikawa cho rằng, để tăng tiềm lực quốc phòng hướng đến một cường quốc quân sự trong khu vực thì ngoài những nổ lực của chính phủ trong việc nới lỏng xuất khẩu vũ khí dần tiến tới loại bỏ lệnh cấm trên để thúc đẩy các biện pháp hỗ trợ các tập đoàn của Nhật Bản tham gia các chương trình hợp tác, nghiên cứu, sản xuất vũ khí với các tập đoàn nước ngoài nhằm tham gia vào câu lạc bộ xuất khẩu vũ khí trên thế giới thì vấn đề can dự, quan hệ hợp tác quốc phòng giữa Nhật Bản và các nước Đông Nam Á là một trong những biện pháp chính, được ưu tiên để giúp lực lượng quân sự Nhật Bản tăng cường khả năng hiện diện quân sự và đối phó với mọi thách thức tại khu vực.
NGUYỄN NHÂM
NDĐT
