[09.04.2012] Triều Tiên đẩy Nhật, Hàn lại gần nhau?
Trước nỗi lo về khả năng phóng tên lửa của Triều Tiên sắp tới, liệu hai quốc gia Đông Á có thể triển khai mạnh mẽ hơn hoạt động hợp tác về quân sự nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia và an ninh khu vực?
Động thái gần đây
Ngày 1/4, hai tàu khu trục hộ tống của Lực lượng Phòng vệ Hàng hải Nhật Bản (MSDF) là Kurama và Yamagiri cập cảng tại căn cứ Hải quân Pyeongtaek của Hàn Quốc, một phần trong hành trình huấn luyện của họ.
Động thái này gửi đi thông điệp mạnh mẽ tới Triều Tiên rằng, Nhật – Hàn đang đẩy mạnh hợp tác an ninh, quân sự.
Tuy nhiên, sự thực là, một hoạt động trao đổi hải quân có giá trị chiến lược như thế lại được giới truyền thông Hàn Quốc đề cập rất ít ỏi, đã phản ánh một điều rằng, hai nước này coi trọng vấn đề “hợp tác an ninh” đến đâu.
Những cuộc thảo luận sai đường
Nhìn lại những sự kiện gần đây, chỉ có một số sự kiện vụn vặt phản ánh về mối quan hệ Nhật – Hàn này, vì bản thân các nhà lãnh đạo phủ nhận nó.
Tháng 1 vừa qua, chính Seoul phủ nhận các báo cáo về những cuộc đàm phán với Tokyo về tăng cường hợp tác quân sự.
Trước đó, cuối năm 2011, cuộc hội đàm giữa hai người đứng đầu nhà nước Hàn Quốc Lee Myung-bak và Thủ tướng Nhật Bản Noda Yoshihiko ở Kyotoat đã kết thúc mà đạt được rất ít tiến bộ về vấn đề an ninh khu vực. Thay vào mục tiêu chính đó, hai nước lại đốp chát về các vấn đề của lịch sử.
Đây cũng là thực tế đáng ngại giữa hai nước. Trong nhiều thập kỷ qua, quả bóng chuyền về tranh cãi chính trị đối với vấn đề lịch sử và chủ quyền được đẩy qua đẩy lại làm xói mòn mọi tiến bộ trong quan hệ Nhật – Hàn. Những cuộc đối thoại Seoul – Tokyo thường kết thúc với các thỏa thuận rất mơ hồ trong việc hướng tới mối quan hệ “nhìn về tương lai”. Hay nói theo của các nhà ngoại giao, ý nghĩa của các thảo thuận này chính là cách nói khác của “hãy nói về chuyện này sau đi”.
Hợp tác ít ỏi
Trên thực tế, dù cho có những căng thẳng liên tục với các vấn đề chủ quyền và lịch sử, hai nước cũng đã tiến hành những hợp tác và trao đổi quân sự ở mức độ giới hạn.
Do sự gần gũi về địa lý, cùng là đồng minh trong mạng lưới của Mỹ cũng như lợi ích chồng lấn trước sự ổn định khu vực là những yếu tố kéo hai nước gần lại nhau. Sự kiện viếng thăm của hai tàu khu trục của MSDF vừa qua tại cảng Seoul; những lời mời làm quan sát viên trong các cuộc tập trận song phương với Mỹ hay những cuộc tập trận quy mô nhỏ giữa lực lượng hai nước là dấu mốc quan trọng.
Thêm nữa, qua những nỗ lực cứu trợ thiên tai đã chứng minh sự hợp tác khá thành công và tiềm năng với các vấn đề an ninh rộng hơn.
Vì thế, không nên quá ngây thơ để kỳ vọng một bước nhảy vọt trong quan hệ Nhật – Hàn trong những cuộc gặp gần đây. Rõ ràng, cả hai nước cần tích cực tìm kiếm các con đường hợp tác mang tính xây dựng để giải quyết các khác biệt của cả hai.
Điểm lại một số hoạt động tập trận chung:
+ Tháng 10/2010, lần đầu tiên Hàn Quốc đã tham gia tập trận chung với Nhật Bản và Mỹ với tư cách là thành viên chính thức của nhóm Sáng kiến chống Phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD). Cuộc tập trận diễn ra trong hai ngày tại khu vực ngoài khơi cảng Busan, Hàn Quốc. Tham gia sự kiện này, Hàn Quốc đã gửi hai tàu khu trục với nhiệm vụ diễn tập đánh chặn các chuyến tàu hàng chở vũ khí WMD.
+ Tháng 12/2010, Mỹ và Nhật Bản tập trận chung đã mời Hàn Quốc tham gia với tư cách quan sát viên.
+ Tháng 11/2011, Hải quân Nhật Bản và Hàn Quốc đã cùng tiến hành cuộc tập trận tìm kiếm và cứu nạn SAREX lần thứ 7 tại khu vực ngoài khơi Pusan nhằm tăng cường khả năng hợp tác phản ứng tai nạn trên biển, thể hiện hợp tác song phương trong vấn đề nhân đạo, hòa bình. Phía Hàn Quốc cử tàu khu trục Wang Geon còn phía Nhật Bản là tàu khu trục Hamayuki và Matsuyuki. Hoạt động tập trận chung SAREX của hai nước diễn ra từ năm 1999.
+ Tháng 3 vừa qua, cả Nhật – Hàn – Mỹ đã cùng tham gia cuộc tập trận chung Balikatan (Vai kề vai) do Philippines chủ trì.
Cơ hội hợp tác
Nhật Bản không thể đơn giản ngồi đợi công chúng Hàn Quốc có thể quên đi các vấn đề tế nhị mà Hàn Quốc đã khơi ra, trong khi về phía mình, Hàn Quốc cần hiểu, các tiếp cận mang tính “chiến sự” là phản tác dụng.
Những tranh cãi lịch sử, chủ quyền giữa hai nước cũng đã không leo thang là tín hiệu đáng khích lệ. Họ cần phải tỏ thiện chí, sẵn sàng giải quyết những bất đồng kéo dài nếu muốn có hy vọng cùng tiến về phía trước, đặc biệt là trong an ninh khu vực.
Triều Tiên có thể là một động lực thúc đẩy trong vấn đề này. Dù lục đục trên bán đảo Triều Tiên không phải là lợi ích quốc gia của Nhật Bản, nhưng bất ổn trong chính sách hạt nhân và ngoại giao của Triều Tiên dưới thời lãnh đạo Kim Jong-un khiến Nhật – Hàn không có lựa chọn tốt hơn nào ngoài việc chuẩn bị một số ý tưởng nào đó về hợp tác an ninh.
Trong diễn biến gần đây liên quan đến kế hoạch phóng tên lửa tầm xa của Triều Tiên, lãnh đạo hai nước đều đưa ra tuyên bố mạnh mẽ về khả năng “bắn hạ tên lửa” nếu nó đi qua vùng lãnh thổ của mình.
Ngoài ra, quan hệ Nhật – Hàn sẽ là vòng đối ứng với liên kết Trung – Triều trước những tham vọng của hai nước cộng sản đang muốn thúc đẩy uy thế với đòn đánh vào hệ thống phòng thủ tên lửa, chiến tranh mạng và an ninh hàng hải ở khu vực biển Hoa Đông.
Vì vậy, nên đánh giá những bất đồng về lịch sử và chủ quyền giữa hai nước là vấn đề cản trở các biện pháp xây dựng lòng tin, chứ không phải lí do để họ không thể xây dựng mối quan hệ gần gũi hơn.
Vấn đề lớn nhất trong thất bại của hai quốc gia là không thể thừa nhận những kì vọng của phía còn lại, điều cần thiết nếu muốn tìm cách làm việc cùng nhau trong an ninh khu vực.
Khi đó, hợp tác trở thành phương tiện chứ không phải điều cuối cùng được mong đợi. Cùng với tăng cường khả năng hoạt động quân sự song phương, đối thoại cấp quân sự và chia sẻ thông tin tình báo, đây là cơ sở để hai nước xây dựng dần dần niềm tin.
Có được quan hệ gần gũi, Nhật – Hàn sẽ lấp được khoảng trống liên kết trong tam giác đồng minh với Mỹ. Nhưng điều này chỉ thực hiện khi cả hai bên biết đặt mình vào địa vị của phía còn lại.
Mạnh Thắng
