[Tham khảo] Giới thiệu Hiến pháp Nhật Bản 1946

Bản hiến pháp này được công bố vào ngày 3 tháng 11 năm 1946 và có hiệu lực kể từ ngày 3 tháng 5 năm 1947 trong bối cảnh Nhật Bản bị quân Liên hợp quốc (quân đội Mĩ) chiếm đóng. Bản hiến pháp với ba nguyên lý : “hòa bình”, “dân chủ” và “tôn trọng con người” đã đặt nền tảng quan trọng để dân chủ hóa và phi quân sự hóa Nhật Bản. Bản Hiến pháp này là sự phủ nhận đồng thời là sự thay thế Hiến pháp Đại đế quốc Nhật Bản công bố năm 1889 – hiến pháp xác nhận thiên hoàng có quyền lực tuyệt đối và thống trị Nhật Bản ngàn đời.

http://thonsau.files.wordpress.com/2...ou_6.jpg?w=600
Điều 9-Hiến pháp Nhật Bản

Dưới đây là phần trích giới thiệu bản Hiến Pháp Nhật Bản 1946 trong sách giáo khoa Lịch sử THPT “Lịch sử Nhật Bản B” (Nhà xuất bản Yamakawa, 2002. trang 332). Nhật Bản sau năm 1945 thực hiện chế độ kiểm định sách giáo khoa. Theo chế độ này các nhà xuất bản tư nhân có quyền tự chủ lựa chọn tác giả, tổ chức biên soạn sách giáo khoa theo chương trình khung của Bộ giáo dục (thông thường cứ 10 năm thay đổi một lần). Sách biên soạn xong sẽ được trình lên Hội đồng kiểm định sách giáo khoa của Bộ giáo dục thẩm định. Nếu được hội đồng thông qua, cuốn sách sẽ chính thức được trở thành sách giáo khoa. Lựa chọn và sử dụng cuốn sách nào trong trường học sẽ do Ủy ban giáo dục địa phương đó và hiệu trưởng trường học quyết định. Các cuốn sách giáo khoa dạng này được gọi là “sách giáo khoa kiểm định”. Ở Nhật trước đó cũng đã từng tồn tại chế độ “sách giáo khoa quốc định” kể từ giữa thời Minh Trị trở đi. Trong chế độ này nhà nước (bộ giáo dục) nắm độc quyền từ biên soạn chương trình cho tới tổ chức biên soạn và phát hành sách giáo khoa. Tất cả các trường học trên toàn quốc đều chỉ dùng một bộ sách giáo khoa duy nhất của bộ giáo dục.

Trên thế giới ngoài chế độ sách giáo khoa quốc định, kiểm định nói trên còn có nhiều nước thực hiện chế độ tự do hóa sách giáo khoa như ở Bắc Âu .

Có lẽ ở Việt Nam tôi là người đầu tiên dùng các từ “Sách giáo khoa kiểm định”, “Sách giáo khoa quốc định” chuyển ngữ từ tiếng Nhật. Trong tương lai rất có thể các cụm từ này sẽ xuất hiện dày đặc khi nói đến giáo dục và cải cách giáo dục ở Việt Nam. Trước kia ở Nhật các từ như “dân chủ”, “hiến pháp”, “triết học”, “nhân quyền”… không hề tồn tại nhưng dần dần chúng trở thành các từ khóa vô cùng quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội, văn hóa Nhật Bản. Có nên đến Cục sở hữu trí tuệ đăng kí bản quyền không nhỉ?!

HIẾN PHÁP NHẬT BẢN

Lời nói đầu

Quốc dân Nhật Bản hành động thông qua những người đại biểu trong quốc hội được lựa chọn bằng bầu cử một cách chính đáng, vì chúng ta và con cháu chúng ta, để đảm bảo thành quả có được từ sự hợp tác hòa bình giữa các dân tộc và lợi ích đem lại từ tự do trên khắp lãnh thổ nước ta, (chúng ta) quyết định sẽ không để thảm cảnh chiến tranh do hành vi của chính phủ diễn ra lần nữa, tuyên bố rằng chủ quyền thuộc về quốc dân và chế định hiến pháp này.

Quốc dân Nhật Bản mong muốn hòa bình vĩnh cửu, tự giác sâu sắc lý tưởng cao cả bao trùm quan hệ tương hỗ giữa con người với con người vì vậy tin tưởng vào công lý và sự trung thực của các dân tộc yêu hòa bình và quyết chí duy trì sự an toàn và sinh tồn của chúng ta….

Điều 1: Thiên hoàng là biểu tượng của Nhật Bản và là biểu tượng thống nhất quốc dân Nhật Bản, địa vị này là dựa trên sự đồng ý của quốc dân Nhật Bản nắm chủ quyền.

Điều 9: Quốc dân Nhật Bản thành thực theo đuổi hòa bình quốc tế dựa trên nền tảng trật tự và chính nghĩa, từ bỏ vĩnh viễn chiến tranh nhà nước phát động và sự đe dọa bằng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực với tư cách là biện pháp giải quyết tranh chấp quốc tế.

Để thực hiện được mục đích của mục trước, Nhật Bản sẽ không duy trì hải lục không quân và các chiến lực khác. Không công nhận quyền giao chiến của nhà nước.

Điều 11: Quốc dân có quyền thụ hưởng tất cả các quyền con người căn bản. Những quyền con người cơ bản của quốc dân được hiến pháp này đảm bảo sẽ được đem đến cho quốc dân hiện tại và tương lai với tư cách là quyền lợi vĩnh viễn không thể xâm phạm

Điều 25: Tất cả quốc dân đều có quyền sống cuộc sống văn hóa, khỏe mạnh ở mức độ tối thiểu

Nhà nước phải nỗ lực xúc tiến, nâng cao phúc lợi xã hội, an sinh xã hội và vệ sinh công cộng ở tất cả các phương diện của cuộc sống

Điều 28: Đảm bảo quyền đoàn kết, quyền thương thuyết tập thể và các hành động tập thể khác của người lao động.

Nguyễn Quốc Vương dịch và giới thiệu.

bạn ơi, cho mình hỏi là bài viết này do bạn dịch hay là tìm thấy trên mạng vậy? nếu bạn tìm trên mạng thì có thể cho mình biết đường link nó ở đâu khong? cảm ơn nhiều nha

Mấy cái này bạn có thể tìm ở GG mà, cứ search Giới thiệu Hiến pháp Nhật Bản 1946 Nguyễn Quốc Vương là ra.

Nguồn đã ghi rõ ràng, sau này các bạn thành viên tránh hỏi những câu có thể dễ dàng tìm được đáp án nha :)

Hãy ghi nhớ Hiến pháp vì con cháu chúng ta.

Hiến pháp Nhật Bản có để vì ai?

Câu trả lời được ghi trong lời nói đầu. “Hiến pháp này được lập vì chúng ta và con cháu chúng ta…”

Nhân quyền cơ bản đã được trao cho ai đây?

Câu trả lời được viết ở điều 11. “Nhân quyền được trao cho quốc dân hiện tại và tương lai”.

Chúng ta giờ đây đang đứng trước thời điểm đặt lại câu hỏi về ý nghĩa của những quy định này.

Điều mà chúng ta đang đối mặt đó là sự lựa chọn khó khăn nặng nề kìm hãm cuộc sống và cách sống của những người trong tương lai.

Sự cố hạt nhân đã để lại vết thương hàng chục năm không lành. Cả vấn đề trái đất nóng lên và vấn đề tài chính thuế khóa cũng đang đứng trước ngã rẽ có thể tạo ra mô hình phát triển bền vững hay không.

Không thể chỉ nghĩ đến việc ưu tiên lợi ích của thế hệ hiện nay. Dù thế nào đi nữa cũng phải thực thi chủ quyền vì “toàn thể quốc dân” bao gồm cả các thế hệ tương lai sống trên đất nước này.

Đã 65 năm kể từ ngày thực thi hiến pháp. Nếu ví như con người thì bản hiến pháp thuộc vào hàng cao niên đang đặt ra cho chúng ta sự giác ngộ.

Nghèo đói tăng lên do tái phân phối.

Hình dáng của Nhật Bản hiện tại ra sao?

Không phải chỉ có thế hệ tương lai mà ngay cả con em chúng ta hiện nay chẳng phải đã bị tước đoạt “quyền được sống cuộc sống với mức độ khỏe mạnh và văn hóa tối thiểu” (điều 25) hay sao?

Tỉ lệ nghèo đói ở trẻ em đã vượt qua bình quân của Tổ chức phát triển hợp tác kinh tế (OECD) và ở trong tình trạng cứ 7 người thì có 1 người đang phải sống khốn khó.

Lý do chủ yếu là sự nghèo khổ của chủ hộ (những hộ chỉ có bố hoặc mẹ làm chủ hộ-ND). So sánh với tình hình các nước ở giữa những năm 2000 thì thấy ở Nhật Bản có khoảng gần 60% số hộ đó rơi vào nghèo đói và đứng đầu trong số 30 quốc gia. Câu nói “100 triệu người trung lưu” đã trở thành quá khứ xa xôi.

Nguyên nhân là gì đây? OECD đã đưa ra chẩn đoán dưới đây.

Thứ nhất là thu nhập ít ỏi. Lao động phi chính quy với thu nhập thấp tăng nhanh, lan rộng đẩy phần lớn cha mẹ của các gia đình chỉ có mẹ và con vào tình cảnh thu nhập thấp.

Thứ hai là sự méo mó trong tái phân bố thu nhập. An sinh xã hội thiên về tiền bảo hiểm, y tế và chăm sóc người già, sự phân phối hướng đến thế hệ có con cái đặc biệt là tầng lớp nghèo rất yếu. Do đó, cách thu thập tiền bảo hiểm xã hội và thuế hiện tại đã làm nảy sinh hiện tượng gia tăng tỉ lệ nghèo đói của trẻ em.

Công ty của chồng trong vai trò là nhân viên chính thức sẽ xem xét đến cả gia đình trong phần lương chi trả. Người vợ hoặc là làm nội trợ chuyên nghiệp hoặc là làm việc bán thời gian sẽ đảm nhận phần nuôi dạy các con. Đó là hình ảnh gia đình vốn đã từng được coi là “chuẩn mực”.

Nếu nhà nước trợ giúp cho công nghiệp trên diện rộng và quan tâm đến người cao tuổi thì phần lớn mọi người sẽ có cảm giác mình là “trung lưu”.

Tuy nhiên, xã hội phúc lợi kiểu Nhật Bản dựa vào xã hội và gia đình đang đổ vỡ. Đó là do sự chao đảo của các tiền đề như: kinh tế tăng trưởng, sự phá sản của công ty ít ỏi và tỉ lệ li hôn thấp.

Hãy thay đổi thói quen tuyển dụng

Cùng với sự biến đổi của xã hội, số người không thể bước vào tán ô che chở của xã hội và gia đình tăng lên. Ví dụ như trẻ em ở các gia đình chỉ có mẹ là một mô hình tiêu biểu.

Những thanh niên tìm kiếm việc làm cũng thế. Những nhân viên chính quy là người lớn để bảo vệ mình đã thắt chặt tuyển dụng chính quy.

Điều này chẳng phải là những người lớn trong ô đã có tư thế không muốn cho con cháu vào chiếc ô phải không nào. Cho dù từng người lớn không có ác ý đi chăng nữa thì xét ở toàn thể xã hội chẳng phải là họ đang ngược đãi con cháu hay sao?

Chúng ta cần phải làm lại chiếc ô lớn có thể tiếp nhận nhiều người hơn nữa.

Để làm được điều đó cần phải cải cách cơ cấu tái phân phối và tập quán tuyển dụng.

Cần phải làm cho người nghèo vẫn có thể tiếp nhận giáo dục đến nơi đến chốn và nghèo đói không truyền từ cha mẹ sang thế hệ tiếp theo như cái vòng luẩn quẩn. Nếu giá trị lao động như nhau cần phải được trả công như nhau và phải thu hẹp khoảng cách đối xử giữa lao động chính quy và phi chính quy. Sự ứng phó này là không thể thiếu.

Cũng sẽ có sự phản đối. Ai sẽ là người phản đối đây? Chẳng hạn những thế hệ đã hoàn thành việc nuôi dưỡng con cái hay các nhân viên công ty chính quy sẽ phải là người tiếp nhận những gánh nặng mới.

“Sự đối lập về quyền lợi” có thật không?

Tuy nhiên ở đây xin đặt ra câu hỏi lại lần nữa.

Quyền lợi tương hỗ liệu có đối lập nhau hay không?

Những người lớn đuổi con cháu ra khỏi ngoài tán ô khi về già thì sẽ nhận chiếc ô từ tay ai đây? Hãy cùng suy nghĩ từ điểm đó.

Nguồn tiền lương hưu là lấy từ tiền bảo hiểm của những người đang làm việc và thuế tiêu dùng.

Khi các xí nghiệp cắt giảm nhân viên chính quy thì số người tham gia bảo hiểm đời sống cũng giảm. Những thanh niên lao động ở những công việc với tư cách là nhân viên phi chính quy với mức thu nhập thấp sẽ buộc phải cắt giảm tiêu dùng.

Tóm lại, sự cắt giảm tuyển dụng sẽ làm suy giảm nguồn tiền bảo hiểm mà các nhân viên chính quy được hưởng trong tương lai. Dù thế nào đi nữa thì chính chúng ta sẽ lại gặp nguy hiểm khi về già.

Khi việc thanh niên kết hôn, sinh con trở nên khó khăn thì sự già hóa dân số sẽ tiếp tục trầm trọng. Sự tiêu dùng giảm xuống, thị trường thu hẹp sẽ làm cho các xí nghiệp khổ sở. Nhật Bản trước đó đã rơi vào cái vòng luẩn quẩn như thế.

Nếu như chúng ta coi trọng thế hệ tương lai thì xã hội sẽ phồn vinh và nếu chúng ta ngược đãi xã hội sẽ suy sụp. Vào ngày Kỉ niệm hiến pháp sức mạnh tưởng tượng về những chuyện hiển nhiên như vậy lại thử thách chúng ta.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ báo Asahi
Thôn Sấu

“Trò chuyện về tân hiến pháp”

Không bao lâu sau ngày Thiên hoàng tuyên bố đầu hàng quân Đồng minh vô điều kiện, Hiến pháp Nhật Bản ra đời. Bản Hiến pháp mới với ba nguyên lý cơ bản là “hòa bình, dân chủ và tôn trọng con người” đã thay thế cho bản Hiến pháp Đại đế quốc Nhật Bản ban bố dưới thời Minh Trị (1889).

Nước Nhật trong suốt 15 năm (1931-1945) bị kìm kẹp trong sự trấn áp khắc nghiệt của chủ nghĩa quân phiệt vì vậy những nội dung của Hiến pháp Nhật Bản là những điều quá mới mẻ với hầu hết người dân Nhật. Chính vì vậy, làm thế nào để toàn bộ người dân Nhật Bản lĩnh hội được nội dung của hiến pháp trở thành vấn đề vô cùng quan trọng. Để giải quyết vấn đề này, Cục thông tin giáo dục dân sự (CIE) của Bộ tư lệnh quân đồng minh (GHQ) trước khi công bố Hiến Pháp Nhật Bản (3/11/1946) đã yêu cầu Bộ giáo dục biên soạn một cuốn sách “cẩm nang” với mục đích làm cho học sinh có hiểu biết chung về những nội dung chính của Hiến pháp.

Tiếp nhận yêu cầu này, Cục sách giáo khoa của Bộ giáo dục Nhật Bản đã bắt tay biên soạn cuốn “Sách đọc về Hiến pháp”. Ngày 13 tháng 3 năm 1946, Asai Kiyoshi (Đại học Keio) được chọn là tác giả viết cuốn sách. Asai đã viết một hơi xong bản thảo dành cho đối tượng là học sinh các trường Trung học cơ sở. Bản thảo của Asai đáp ứng được các yêu cầu của Ban giáo dục trực thuộc CIE và Ban Luật và Tòa án (Court and Law Division) của Cục dân chính và đến ngày 13 tháng 5 thì được GHQ chính thức chấp nhận. Sau khi kiểm tra, CIE đã thêm vào 11 trang minh họa và cuốn sách được đem in.

Ngày 2 tháng 8 năm 1947 cuốn sách được phát hành với tựa đề “Trò chuyện về tân hiến pháp”. Sách được in tới 5, 5 triệu bản dành cho toàn bộ giáo viên, học sinh cấp THCS và người trưởng thành.

Cấu tạo nội dung của cuốn sách như sau:

1. Hiến pháp
2. Dân chủ là gì?
3. Chủ nghĩa hòa bình quốc tế.
4. Chủ quyền thuộc về nhân dân
5. Thiên hoàng
6. Từ bỏ chiến tranh
7. Các quyền con người cơ bản
8. Quốc hội
9. Chính đảng
10. Nội các
11. Tư pháp
12. Tài chính
13. Tự trị địa phương
14. Sửa đổi
15. Pháp quy tối cao

Về hình thức văn phong, cuốn sách được viết dưới dạng tác giả trực tiếp nói chuyện với độc giả vì vậy đặc điểm nổi bật của nó là sự tươi mới, mềm mại dễ đi vào lòng người. Ví dụ như đoạn văn dưới đây: “Trong số các bạn chắc chắn có nhiều người đã phải tiễn bố và anh trai ra trận phải không nào. Bố và anh có trở về an toàn không? Hay là cuối cùng thì họ đã không về? (lược một đoạn). Tiến hành cuộc chiến tranh như thế, Nhật Bản đã thu được lợi ích gì đây? Không có gì cả. Nhưng thật kinh sợ, quá nhiều sự việc bi thảm đã xảy ra phải không nào?” (Từ bỏ chiến tranh).
“Hãy đến những nơi bị cháy bởi những trận bom. Từ mặt đấy bị cháy bật lên những mầm cỏ xanh. Tất cả đang vươn mình sống” (Các quyền cơ bản của con người).

Các nhà nghiên cứu người Nhật cho rằng cuốn sách này là một tư liệu quan trọng phản ánh không khí thời đại của nước Nhật khi đó- giai đoạn chuyển mình từ nước Nhật quân phiệt sang nước Nhật hòa bình, dân chủ. Các nhà nghiên cứu người Nhật cũng chỉ ra một số đặc trưng nổi bật của cuốn sách.
Thứ nhất, cuốn sách đã khẳng định và chỉ rõ rằng Hiến pháp là phương tiện quan trọng để hạn chế quyền lực của quốc gia (nhà nước) và xác lập quyền lợi của quốc dân, tức là thuyết minh về tính hai mặt của hiến pháp. “Trong hiến pháp này, giống như vừa trình bày, bên cạnh cách tiến hành công việc của đất nước thì còn có viết một việc quan trọng nữa. Đó là quyền lợi của quốc dân” (Hiến pháp).

Thứ hai, cuốn sách đã chỉ rõ sự khác biệt của Nhật Bản mới so với Nhật Bản trước chiến tranh. Chẳng hạn như đoạn viết về “Tự do” và “Bình đẳng”: “Có hai thứ cần thiết cho cuộc sống thật sự là người. Đó là “Tự do” và “Bình Đẳng” (Các quyền cơ bản của con người). “Tòa án trở thành nơi có thể kiểm tra xem pháp luật do quốc hội tạo ra có phù hợp với hiến pháp hay không” (Tư pháp).
“Khi sửa đổi hiến pháp thì một mình quốc hội không thể làm được mà phải tiến hành bỏ phiếu để xem quốc dân đồng ý hay phản đối” (Sửa đổi hiến pháp).

Thứ ba, cuốn sách đã luận giải về điều 9 của hiến pháp. Sự trình bày này mặc dù vừa tiếp nhận chủ nghĩa hòa bình tuyệt đối và phê phán chiến tranh nhưng đồng thời cũng là sự thuyết minh phản ánh chính xác sự biện luận của chính phủ Nhật Bản ở vào thời điểm chế định Hiến pháp. “Ở Nhật Bản sẽ không có cả lục quân, hải quân và không quân. Đây là sự từ bỏ chiến lực. “Từ bỏ” có nghĩa là “ném bỏ”. Tuy nhiên tôi không hề nghĩ mọi người sẽ cảm thấy buồn. Đó là vì nước Nhật làm điều đúng đắn trước các nước khác. Trong thế giới này không có thứ gì mạnh hơn điều tốt” (Từ bỏ chiến tranh).

Tuy nhiên, theo các học giả Nhật thì “Trò chuyện về Tân hiến pháp” cũng tồn tại nhiều điểm hạn chế. Thứ nhất là sự “biện hộ” cho trách nhiệm của Thiên hoàng đối với cuộc chiến tranh vừa xảy ra: “Trong cuộc chiến tranh này, thiên hoàng đã rất vất vả” (lược một đoạn). Hãy đặt Thiên hoàng vào giữa, phải làm sao cho thiên hoàng khỏi phải vất vả vì trị nước nữa” (Thiên hoàng). Thứ hai, cuốn sách đã đơn giản hóa một cách cực đoan tính đúng đắn của nguyên lý quyết định theo đa số. “Việc quyết định mọi việc theo ý kiến số đông là điều đúng đắn nhất. Do đó những người còn lại nên tuân theo ý kiến của số đông” (Dân chủ là gì?).

Mặc dù còn có những hạn chế nói trên, “Trò chuyện về tân hiến pháp” đã có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình dân chủ hóa nước Nhật và khai sáng quốc dân Nhật. “Trò chuyện về tân hiến pháp” của Bộ giáo dục được ghi vào Mục lục sách giáo khoa năm 1948 và 1949 với tư cách là sách giáo khoa dùng cho học sinh trung học cơ sở năm thứ nhất (tương đương lớp 7 ở Việt Nam). Tuy nhiên sau đó trong năm 1950 và 1951, cuốn sách được dùng như là tài liệu bổ trợ và từ năm 1952 trở đi không còn được ghi vào mục lục sách giáo khoa nữa. Các học giả Nhật cho rằng đó là do sự thay đổi trong chính sách của quân đội Mĩ chiếm đóng Nhật Bản và mối quan hệ quốc tế đã trở nên căng thẳng khi Xô-Mĩ đối đầu trong cuộc Chiến tranh lạnh.

Nguyễn Quốc Vương
Thôn Sấu

Đọc bài này xong phải tìm ngay đọc Hiến Pháp Việt Nam. Thành thật thấy có lỗi vì mình chưa bao giờ đọc Hiến Pháp
nước mình