Đã ba năm liền, mỗi năm một lần vào mùa hạ, Komiya vẫn cho mời những người bạn học cũ của vợ mình đến nhà chơi đúng cái đêm mà những đóa hoa gọi là gekka bijin hay “người đẹp dưới trăng” đó nở.
Bà Murayama là người đến sớm nhất, lên tiếng khi vừa bước vào phòng khách:
- Ôi chao, đẹp quá. Nở nhiều như thế này cơ à, thích mắt thật. Còn hơn cả năm ngoái...
Rồi cứ đứng nguyên như thế, bà ngắm những đóa gekka biijn.
- Năm ngoái chỉ có bảy đóa thôi phải không? Đêm nay sẽ nở được bao nhiêu ấy nhỉ?
Trong căn phòng khách rộng lớn kiến trúc bằng gỗ kiểu Tây Phương cổ kính, người ta đã dọn bàn qua một bên dành chỗ cho cái bục tròn. Những chậu gekka bijin được đem ra bày giữa bục. Tuy những chậu hoa nằm ở một vị trí thấp hơn đầu gối nhưng những đóa gekka bijin có vẻ như muốn vươn dài ra, hướng về phía bà.
- Hoa đâu mà trắng huyền ảo thế này. Như đang thấy được hoa trong mộng...
Bà nói lại một câu giống như năm ngoái. Năm kia cơ, lúc mới nhìn thấy những đóa hoa này lần đầu tiên, bà vẫn nói cùng một câu ấy với một giọng còn đầy xúc cảm hơn nhiều...
Bà tiến gần bên mấy đóa gekka bijin, ngắm cho tỏ tường thêm một hồi nữa. Thế rồi bà đến trước mặt Kojima, cảm ơn ông đã mời mình đến nhà. Hướng về phía cô con gái đứng ngang tầm Komiya, bà cũng ngỏ lời:
- Dì cảm ơn Toshiko-chan[17] về buổi tối hôm nay. Cháu càng lớn, trông càng đáng yêu...Mong sao năm nay gekka bijin lại nở gấp đôi năm ngoái, Toshiko-chan cũng trưởng thành như hoa vậy nhé.
Đứa bé gái nhìn khuôn mặt của bà mà không nói gì. Nó không tỏ vẻ e thẹn nhưng cũng không mỉm một nụ cười.
Bà Murayama hướng về phía Komiya:
- Chắc anh phải dồn hết tâm lực chăm sóc hoa? Không thôi sao hoa lại nở nhiều như thế được...
-Tối nay hình như là lúc hoa nở nhiều nhất trong năm.
Kojima nói ra như muốn giải thích tại sao mình lại gấp rút mời mọi người đến nhà tối nay nhưng trong giọng nói của ông không thấy có sự sốt sắng đó.
Bà Murayama đến sớm hơn cả nhưng lý do không phải vì bà sống ở vùng bờ biển Kugenuma, cách địa điểm Hayama[18] này không bao xa. Khi Komiya gọi cho bà biết trước tiên là “Tối nay đấy” thì lập tức bà đã nhận nhiệm vụ rủ rê bằng điện thoại nhóm bạn bè ở Tôkyô. Những câu trả lời qua điện thoại của họ cũng được bà thông báo cho chủ nhân. Trong số năm người được mời đến thì đã có hai bà bận việc, một bà muốn đợi chồng về rồi mới quyết định. Chỉ có hai bà Imasato và Ômori cho biết là họ đến được.
- Chị Ômori bảo với em có ba người thôi à? So với năm mới là ít đi đấy. Mời thêm được chị Shimaki nữa thì hay! Tuy chị Shimaki năm nay mới đến lần đầu nhưng chắc là trong đám đồng khóa với chúng em, dân độc thân chỉ còn mỗi chị ấy.
Bà Murayama nói như vậy.
Cô bé Toshiko nhỏm người khỏi ghế, đi ngang qua khỏi chỗ đặt gekka bijin, và như muốn rời căn phòng.
- Toshiko-chan ơi!
Bà Maurayama gọi giật cô lại:
- Mình đến xem hoa với nhau đi!
- Cháu thấy hoa nở rồi ạ!
- Cháu đã xem hoa lúc nó nở? Xem với bố rồi hả...? Này Toshiko-chan, gekka bijin nở như thế nào hở cháu?
Cô gái không quay đầu lại nhìn bà mà cứ thế đi thẳng.
Bà Murayama nhớ lại hồi năm kia, Komiya đã tả cho bà là hoa nở như đong đưa theo làn gió vuốt ve và cách nó nở tựa như một búp sen.
- Toshiko-chan coi bộ không thích gặp bạn bè của mẹ hay sao nhỉ? Chắc cháu không muốn ai nhắc đến chuyện mẹ cháu?
Bà Murayama lại nói tiếp:
- Phải chi có chị Sachiko có mặt ở đây để cùng ngắm hoa với chúng mình. Nếu chị Sachiko mà còn ở đây, chắc anh Komiya đâu bỏ thời giờ gầy gekka biijn kia nọ làm chi nhỉ?
.................................................. ..............
Một đêm mùa hạ năm kia, bà Murayama có đến chỗ Komiya yêu cầu ông cho Sachiko, bà vợ đã bỏ nhau, trở về, khi đó có nhìn thấy ở đấy những đóa gekka bijin. Thế rồi bà mới xin Komiya cho phép mình sắp đặt mời nhóm bạn bè cũ của Sachiko đến đây để xem hoa.
Có tiếng xe hơi. Bà Imasato vừa đến nơi. Lúc đó đã quá chín giờ rưỡi tối. Gekka bijin chỉ hoàn toàn nở khi trời vào đêm, sau hai ba tiếng đồng hồ thì đã úa tàn. Đời hoa chỉ có mỗi một đêm thôi. Hai mươi phút sau mới thấy bà Ômori kéo theo bà Shimaki đến. Bà Murayama giới thiệu Shimaki Sumiko với Komiya.
- Người này còn trẻ bắt chết, phải không? Đẹp nõn nên chưa chịu lấy ai đó!
- Tại người em không được khỏe.
Vừa trả lời, đôi mắt của bà như ánh lên long lanh khi nhìn gekka bijin. Chỉ có mình Sumiko là lần đầu tiên mới được thấy gekka bijin. Sumiko đứng lặng người một hồi trước những đóa hoa, đi chầm chậm chung quanh ngắm nghía, rồi lại nghiêng mặt kề sát bên hoa.
Hoa nở từ đài hoa lớn nằm ở chóp những phiến lá dài, đóa hoa to, trắng tinh, run nhẹ theo làn gió thoảng đến từ bên ngoài cánh cửa sổ đang mở toang. Hoa thật lạ lùng, cánh của gekka bijin không giống loại cúc bạch lá dài cũng không giống loại thược dược trắng. Chúng giống như những đóa hoa chỉ thấy trong mộng huyễn.Ba thân hoa dựa vào một lóng trúc, vươn lên bên trên những phiến lá xum xuê màu lục đậm vây lấy nhiều đóa hoa. Vì thuộc họ xương rồng, lá của cây mọc tiếp ra từ lá. Nhụy đực lại dài.
Bị thu hút bởi quang cảnh Sumiko chăm chú nhìn hoa, Komiya đi đến đứng bên cạnh lúc nào mà hình như Sumiko vẫn không hay biết. Komiya lên tiếng:
- Gekka bijin thì bây giờ ở bên Nhật mình người ta nuôi nhiều lắm[19] thế nhưng trong một đêm mà nở cho những mười ba đóa thì hãy là chuyện hiếm. Ở nhà tôi đây, mỗi năm hoa nở sáu, bảy lần nhưng đêm nay như thế là nở nhiều nhất đấy.
Komiya bèn đưa tay chỉ một nụ hoa lớn tựa hoa loa kèn và bảo đóa hoa này ngày mai sẽ nở, rồi chỉ những chồi nhỏ như hạt đậu con bên cạnh lá, giải thích cho Sumiko cái này sẽ thành lá, cái kia sẽ thành nụ. Một cái nụ như vậy, cho đến khi nở ra phải mất cả tháng.
Hương hoa ngọt ngào vây tỏa quanh Sumiko. Làn hương đó đậm đà hơn hương huệ nhưng không có cái nồng nồng khó chịu của hoa huệ. Ngay cả khi Sumiko đi về phía ghế ngồi, mắt của nàng vẫn chưa chịu rời gekka bijin.
- Ô kìa, tiếng vĩ cầm...Ai trong nhà chơi vĩ cầm thế hở?
- Con tôi đấy!
- Nhạc dễ thương quá. Bản gì đó anh?
- Chịu!
Theo bà Ômori thì điệu nhạc ăn khớp với gekka bijin. Sumiko ngước mắt nhìn lên trần nhà rồi bước ra bãi cỏ ngoài vườn. Biển ở ngay phía dưới.
Khi quay trở lại phòng khách, Sumiko bảo:
- Con gái của anh đấy ạ? Em thấy cháu qua bao lơn lầu hai....Đánh đàn mà chỉ đâu lưng chứ không nhìn ra hướng biển. Như thế có khi hay hơn không chừng....
TƯ LIỆU THAM KHẢO:
1) Bayard-Sakai, Anne và Sakai, Cécile dịch 60 truyện của Kawabata sang Pháp văn, 1999, Récits de la paume de la main, Albin Michel, Paris*.
2) Dunlop, Lane và Holman, J. Martin dịch 70 truyện của Kawabata sang Anh văn, 1988, Palm-of-the Hand Stories, Tuttle Publishing, Tôkyô*.
3) Hasegawa Izumi, 1991, Kawabata Ronkô (Khảo luận về Kawabata) kê khai 147 truyện, Meiji Shoin xuất bản, Tôkyô.
4) Kawabata, Yasunari, 1971, Tenohira no Shôsetsu (Tập truyện ngắn trong lòng bàn tay) gồm 111 truyện nguyên tác Nhật ngữ, Iwanami Bunko xuất bản, Tôkyô, bản in lần thứ 25 năm 1983.
* Các dịch giả Pháp và Mỹ dịch trùng nhau 40 truyện.
[1] Số đầu tiên là thứ tự tính theo số truyện mà chúng tôi đã dịch từ đầu đến nay. Ngoài ra, số trong ngoặc kép sắp xếp chúng theo thời gian xuất hiện trong mục lục 147 truyện mà Hasegawa Izumi đã tìm lại được (thông tin từ tác phẩm bình luận nhan đề Kawabata Yasunari Ronkô (Khảo luận về Kawabata Yasunari), do Meiji Shoin xuất bản năm 1991).
[2] Hakuin (Bạch Ẩn, 1685-1768), thiền tăng dòng Lâm Tế thời Edo.
[3] Nguyên văn “lilac”. Hoa xoan có hai loại, hoa trắng và hoa tím.
[4] Vào những năm 1920, khả năng chế tạo chỉ thô sơ có thế.
[5] Căn nhà mới này có thể là ẩn dụ về một nước Nhật hậu chiến nhìn ra thế giới. Hai cây tùng (nihon no matsu) phải chăng có gì liên quan tới Nhật Bản (Nihon) (LND) ?
[6] Nguyên văn tombodama, những hạt ngọc nguyên chế từ thủy tinh, có vân màu đặc biệt, giống như mắt chuồn chuồn, đào được từ các mộ cổ.
[7] Lại thêm một câu chuyện khó hiểu. Tuy nhiên, nó gợi người dịch nhớ đến một đoản thiên của Khái Hưng trong đó, nhà văn tả việc mình đến thăm một người bạn. Vợ chủ nhân là một cô gái câm, chỉ giao cảm với người khác bằng ngón đàn dương cầm. Ông đi đến kết luận: Phải chăng hạnh phúc chỉ có trong sự im lặng?
[8] Hai loại nhạc khí như ống tiêu hay khèn dùng trong nhạc lễ cung đình (gagaku).
[9] Theo phong tục Nhật, khi cô dâu về nhà chồng thường mang theo như của hồi môn một tủ áo riêng (tansu) đóng bằng gỗ tốt như gỗ kiri (ngô đồng).
[10] Tục ngữ Nhật Bản có câu: Hana yori dango (Bánh tốt hơn hoa) ý nói cái gì như miếng ăn mới là thực tế, vẫn hơn.
[11] Nguyên văn: bánh dẽo làm bằng bột nếp giã mịn, nướng lên ăn với đồ mặn hoặc đồ ngọt.
[12] Theo Yoshida Kenkô (1283? – 1352?) trong tập tùy bút Tsurezuregusa thì kinh Phật có chép chuyện sợi thừng tết bằng tóc người đàn bà có thể trói được con bạch tượng khổng lồ hung hăng không cho nó phá phách (Buồn Buồn Phóng Bút, đoạn 9, bản dịch Nguyễn Nam Trân).
[13] Nguyên tác Ôkawa. Có thể là danh từ riêng và quen thuộc thường để chỉ con sông Sumida chảy qua Tôkyô. Có thể là danh từ chung với nghĩa “một dòng sông lớn”.
[14] Tên gọi thân ái Michiko.
[15] Tên gọi thân mật Keisuke.
[16] Theo từ điển Kôjien, đó là tên một loài hoa thuộc họ xương rồng, nguồn gốc Trung Nam Mỹ, hoa trắng và cực lớn, nở vào đêm mùa hè, tỏa hương thơm nồng nàn trong vài tiếng đồng hồ rồi tàn. Thường được đem trồng trong chậu kiểng. Tiếng Anh là Queen of the Night, người Pháp dịch là Tubéreuses (theo Anne Bayard-Sakai và Cécile Sakai). Một dịch giả Việt Nam cho là hoa quỳnh. Có thể dịch là dạ lan chăng? Dù sao, ý muốn nói loài hoa này có vẻ đẹp dữ dội và làn hương nồng nàn nhưng đời hoa ngắn ngủi.
[17] Tên gọi thân mật Toshiko. Cháu Toshiko.
[18] Địa danh nằm trên bán đảo Miura, phia nam gần Tôkyô.
[19] Hoa này vốn không có ở Nhật, có lẽ đến từ một vùng khí hậu nóng hơn như Đài Loan. Người dịch dã được xem một phim tài liệu truyền hình về gekka bijin ở Đài Loan.
