[Giới thiệu] “Biên niên ký chim vặn dây cót”

[Taichi]

Gần đây, khi cơn sốt về Rừng Na Uy còn chưa lắng xuống, giới đọc sách Việt Nam lại có thêm Biên niên ký chim vặn dây cót do Trần Tiễn Cao Đăng dịch.

Cuốn tiểu thuyết được đánh giá rất cao ở phương Tây này đã hé lộ thế giới quan rộng lớn và những suy tưởng siêu hình táo bạo của Murakami, một tác phẩm có lẽ khiến những ai còn chê ông “thời thượng” phải im lặng.

Một người đàn ông 30 tuổi đang nấu spaghetti trong bếp và điện thoại đổ chuông... Cuốn tiểu thuyết lớn làm nên tên tuổi Haruki Murakami trên văn đàn thế giới đã mở ra như thế.

Toru Okada, người đàn ông thất nghiệp sống ở ngoại ô Tokyo, lo việc nội trợ trong gia đình trong khi vợ anh, Kumiko, sáng sáng đến sở làm. Cuộc tìm kiếm con mèo lạc, một cú điện thoại khiêu khích về xác thịt sẽ là mốc xuất phát theo kiểu tiểu thuyết trinh thám của hàng loạt chuyến phiêu lưu và những cuộc hội ngộ kỳ dị.

Những tình tiết vụn vặt ấy đủ biến ngôi nhà nhỏ ven đô của đôi vợ chồng trẻ và mảnh vườn nhà kế bên thành một sân khấu nơi cuộc sống của Okada sa vào đám hỗn độn không giới hạn, nơi những giấc mơ, ký ức cùng thực tại quay cuồng chồng chéo.

Cuộc sống thường nhật không còn đơn điệu tẻ nhạt nữa nhưng vẻ bề ngoài hạnh phúc của cuộc hôn nhân cũng theo đó mà tan vỡ. Kumiko bỏ đi mất tích. Okada ẩn mình trong một cái giếng cạn để chiêm nghiệm cuộc sống, cũng chính là một phương cách để đối diện bản ngã.

Chuyển dần từ chất trinh thám sang màu sắc hư ảo siêu hình, cuốn tiểu thuyết lại thêm phần phong phú bởi những nhân vật khác thường lần lượt xuất hiện rồi biến mất, mỗi người đều mang theo mình một bí mật, một nỗi ám ảnh và hoài nghi riêng.

Được kết cấu thành ba chương (Chim ác là ăn cắp/Chim tiên tri/ Kẻ bắt chim), cuốn tiểu thuyết của Murakami đã đặt Thiền của Phật giáo giữa những ồn ã xô bồ của xã hội Nhật Bản đương đại, hay bất cứ nơi đâu trong thế giới này.

Bút pháp phân tích tâm lý của Haruki Murakami không ngừng gây kinh ngạc khi chỉ ra khoảng tối của mọi sự vật, của mỗi con người, khám phá những tầng sâu kín nhất trong tâm hồn cũng như đạt đến sự thăng hoa của các giác quan khi miêu tả.

Haruki Murakami sinh năm 1949 tại Kobe, nghiên cứu về Thần thoại Hy Lạp, từng sống tại Ý và Mỹ một thời gian dài trước khi trở về định cư tại Nhật. Là người am hiểu và say mê âm nhạc, ông đã từng mở một bar chuyên phục vụ nhạc Jazz.

Năm 30 tuổi, Murakami cho xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay mang tựa đề “Nghe gió hát”, những tác phẩm tiếp theo như “Rừng Na Uy”, “Kafka bên bờ biển”, “Phía Nam biên giới, Phía Tây mặt trời”, “Người tình Sputnik”... đã phác họa nên chân dung của “một trong những tiểu thuyết gia quan trọng nhất của Nhật Bản trong thế kỷ XX” (Tự điển Bách Khoa Colombia 2001).

@VNN

[coi_xinh_baby]

Bạn có thể tóm tắt chi tiết tiểu thuyết này cho mình được ko. Mình đang cần, cảm ơn nha.

Kishi: phải gõ dấu nhá ^^"!

[Ren Shuyamaru]

Tóm tắt nội dung:

Haruki Murakami đã khắc hoạ những cung bậc tinh tế biến ảo tới mức siêu thực của đời sống nội tâm và những giấc mơ, đã vượt qua những thủ pháp kể chuyện có phần duy lý của phương Tây, bộc lộ một cái nhìn tràn đầy vẻ đẹp của Thiền và triết lý phương Đông trong một tinh thần nhân đạo mạnh mẽ.

Tiếng hót của con chim vặn giây cót chỉ vang lên vào những thời khắc quyết định, khi con người tỉnh thức những tiếng lòng thầm kín, hay khoảnh khắc thấu suốt cảm giác về Định mệnh; tiếng chim tiên báo những thảm hoạ khốc liệt khơi nguồn từ chính con người, cũng là tiếng thúc giục âm thầm của khát vọng đi tìm chân lý. Tiếng hót của chim vặn giây cót trở thành biểu tượng sự thức tỉnh những xúc cảm mãnh liệt và sự trưởng thành về bản ngã của con người trong đời sống hiện đại. Đó chính là ý nghĩa của hình tượng chim giây cót xuyên suốt cuốn tiểu thuyết lớn của Haruki Murakami

Nếu như Rừng Na Uy (Tiểu thuyết) vừa được trao giải thưởng Franz Kafka năm 2006 của Viện hàn lâm nghệ thuật CH Czech, thì Biên niên ký chim vặn dây cót là tiểu thuyết chính thức làm nên tên tuổi Haruki Murakami ở phương Tây và nhiều nước khác trên thế giới. Đến độ trên bìa các cuốn sách khác của Murakami, người ta thường đọc thấy dòng quảng cáo “Được viết bởi tác giả của Biên niên ký chim vặn dây cót”.

Câu chuyện đưa ta đến nước Nhật thời hiện đại, với những thân phận con người bé nhỏ, lạ lùng. Những cô bé 15 tuổi, như Kasahara May, ngồi sau xe môtô phóng với tốc độ kinh hoàng, vươn tay bịt mắt bạn trai phía trước. Sau tai nạn, bạn trai qua đời, chỉ còn lại mình cô với nỗi day dứt khôn nguôi: “Chính vì có cái chết, người ta mới phải băn khoăn nhiều đến thế về sự sống.” Những thiếu nữ, như Kano Kreta, tự kết liễu đời mình để giải thoát những cơn đau triền miên có thể gặp phải bất cứ lúc nào, vì bất cứ điều gì nhưng không thành. Phải trả nợ một khoản tiền lớn cho hãng bảo hiểm, không do dự, cô đi làm gái điếm. Những Dân biểu nghị viên như Wataya Noburu, leo cao trong danh vọng nhờ tài lừa dối đám đông và khả năng khơi dậy những bản năng sa đoạ ở người khác… Trong thế giới ấy, nhân vật chính của Biên niên ký chim vặn giây cót, Okada Toru, chàng trai giản dị và chân thành, phải đối mặt với biến cố lạ lùng: Kumiko, người vợ yêu dấu của anh bỗng nhiên biến mất không một lời nhắn gửi. Sự kiện phi lý này khơi nguồn cho sự thức tỉnh trong Okada, thúc đẩy anh ngắm nhìn, chứng nghiệm lại thế giới tràn đầy cái phi lý chung quanh mình, bằng con mắt bản thể. Với Murakami, thế giới đầy những điều bất thường, phi lý trở thành động lực để con người lên đường trở lại với bản thể chính mình.Cũng tại thời điểm này, Toru Okada nghe thấy tiếng hót của con chim vặn giây cót, như tiếng vọng của bản ngã chính anh. Watanabe bắt đầu cuộc hành trình nhận thức, cuộc hành trình tràn đầy những xúc cảm mãnh liệt khám phá lại cuộc sống và tình yêu đã qua, cuộc sống đang diễn ra, của chính mình và những người xung quanh. Với Okada, từ đây cũng mở ra một thế giới siêu thực với những giấc mơ đầy ám ảnh tính dục, những căn phòng tối đen ngào ngạt phấn hoa cất giấu bí mật về sự lệ thuộc và nô dịch, bóng tối thẳm sâu của bản ngã và xa rời bản ngã, Thiền, và những năng lực tâm linh siêu hình. Trong những mối quan hệ đầy cảm thông và gần gũi với những phụ nữ khác, Kasahara May, mẹ con nhà tạo mẫu Akasaka Nhục đậu khấu, hay Kano Kreta…, Okada dần dần hiểu ra bản chất của cuộc sống con người, không phải một mắt xích của thế giới vật chất cơ giới từ bên ngoài, mà chính là những năng lực tưởng tượng sáng tạo của nội giới, những ám ảnh tinh thần truyền từ người nọ sang người kia, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Okada cũng nối lại trong mình sợi dây liên kết bí ẩn mà mạch lạc với quá khứ xa xăm, nhờ những câu chuyện của các chiến binh xưa và nhân chứng sống như Akasaka. Một thế giới khác, giấc mộng bá chủ không thành của quân đội Thiên hoàng trên cao nguyên Nội Mông, trận Normohan, Trân Châu Cảng, những cuộc tàn sát man rợ trong và sau Thế chiến 2, khi con người từng rơi vào vực thẳm bởi chính sự tàn ác và lầm lạc của chính mình. Okada đã giác ngộ, không còn cách nào khác, chỉ có cương quyết diệt trừ cái ác, bắt đầu từ trong chính những - giấc - mơ của con người, đấu tranh chống lại nó trong chính thực tại hôm nay. Đó cũng là con đường để giải thoát cho người vợ thân yêu của anh đang bị giam cầm trong vết thương tinh thần như một ác mộng khủng khiếp về con quỷ Râu xanh, do chính người anh vợ, chính khách Wataya Noburu gây nên.

Okada và Watanabe của Rừng Nauy, là loại nhân vật quen thuộc của Murakami. Chân thành và giản dị, không bị ảnh hưởng bởi bất cứ khuôn mẫu xã hội nào, sống và yêu thương với bản tính tự nhiên và hiện sinh, đồng thời lắng nghe, cảm thông, kết nối con người với nhau - các nhân vật thể hiện trọn vẹn và sâu sắc tinh thần nhân đạo của Murakami.

Bạo lực và tình dục, những yếu tố thịnh hành của thể loại tiểu thuyết đen phổ biến trên thế giới, xuất hiện trong tác phẩm của Murakami chỉ như một trong những phương diện miêu tả và khám phá đời sống. Vẻ đẹp tràn đầy tác phẩm là sự tinh tế và mãnh liệt của tinh thần và bản ngã con người, đủ để đưa Murakami đứng vào hàng các tác gia vĩ đại trên thế giới.

So với bản dịch Rừng Nauy ngọt ngào của Trịnh Lữ, Biên niên ký chim vặn dây cót đến với người đọc Việt Nam qua bàn tay của dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng với một phong cách nổi bật bởi sự chân xác, thấu suốt. Người ta không còn có cảm giác đây là một tác phẩm dịch nữa, để có thể tin cậy đắm mình vào sự dẫn dắt kỳ tài của một câu chuyện lớn.

[KHA]

Biên nên ký mua vè oài chưa có đọc vì bận quá - mới lại chiện dày quá hu hu --> Lười bản nang + đôi mắt lòa ợ ợ ợ.

[MioAngelo]

Tớ đã được đọc "Rừng Na_uy" rùi.nói chung là hay.rất rất rất thích chuyện đó.và cũng mê lun cả bài hát "Rừng Na_uy" của T
he Beatles nữa.nghe bạn quảng cáo làm tớ rất mún bay ngay ra ngoài hiệu sách đế rinh quyển "biên niên ký chim vặn giay cót về" đó.Cảm ơn nhìu nhìu vì đà giới thiệu sách hay nha.SANKIU

[Cốm]

ks thích Biên niên ký hơn Rừng Na Uy. Đọc biên niên ký thấy Murakami có sự biến chuyển chín chắn hơn rất nhiều so với hồi viết Rừng Na Uy .

[Ren Shuyamaru]

"Chim vặn dây cót" là biệt danh của nhân vật chính, cũng là người kể chuyện trong tác phẩm "Biên niên kí chim vặn dây cót" (BNK) của nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami.

Nhà văn Nhà văn Murakami.

Như chính nội dung thông báo của cái tên truyện (mà dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng chuyển ngữ từ bản tiếng Anh The wind-up Bird Chronicle) cho thấy - đây là những ghi chép theo tuần tự thời gian của Toru Okada, bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 12 năm 1984.

Tuy nhiên, như chúng ta rồi sẽ thấy trong quá trình đọc, BNK không nằm gọn trong dòng tự sự của Toru Okada, mà nó còn bao gồm cả những dòng tự sự của các nhân vật khác: của Kano Malta, của Kano Creta, của Trung úy Mamiya, của cô gái Kasahara và của Nhục đậu khấu.

Tương ứng với mỗi dòng tự sự ấy là một thời gian, mà đôi khi, trong tương quan với thời gian của dòng tự sự của Toru Okada, nó là quá khứ xa tới trên dưới nửa thế kỉ (ví như tự sự của Trung uý Mamiya và tự sự của Nhục đậu khấu). Nói cách khác, trong dòng thời gian biên niên của BNK đã xảy ra sự xáo trộn, sự chồng chéo các quãng thời gian khác nhau.

Thật ra, điều này chẳng có gì mới mẻ trong tiểu thuyết thế giới cho đến thời điểm những năm 80, (thậm chí nó cũng chẳng mới đối với một nền tiểu thuyết ít phát kiến như Việt Nam). Nhưng điều đáng nói là ở chỗ, Murakami đã tạo ra, theo những cách không giống nhau, sự liên thông giữa các quãng thời gian ấy. Có hai sự liên thông cần được lưu ý:

Thứ nhất, sự liên thông giữa thời gian biên niên của Toru Okada và thời gian của dòng tự sự của cựu Trung uý quân đội Thiên hoàng Mamiya. Chỗ giao nhau của hai quãng thời gian này - và cùng với nó, hai số phận con người - là chiếc giếng cạn.

Trên hoang mạc Nomohan mênh mông, Trung úy Mamiya đã bị ném xuống một chiếc giếng cạn và chỉ còn chờ lưỡi hái của thần Chết. Nhưng chính ở lúc không còn chút nào hy vọng sống ấy, ông đã được mặc khải, đã đốn ngộ bởi dòng ánh sáng chói lòa kéo dài mươi mười lăm giây mà mặt trời Nội Mông đã hạ cố ban phát vào lòng giếng.
"Tôi có một cảm giác kì diệu về nhất thể, một cảm thức vô cùng lớn lao về sự hợp nhất". Và ông cảm thấy muốn chết sau khi đã tận hưởng niềm phúc lạc tột cùng từ ánh sáng kì vĩ đó. Gần nửa thế kỉ sau, đến lượt Toru Okada xuống giếng.

Điều khác biệt cơ bản với Trung úy Mamiya là anh chủ động xuống giếng, không chỉ một lần, và anh biết mình thực sự muốn gì mà không cần tới một tha lực như Trung uý Mamiya.

Ở đây, việc xuống giếng của Toru Okada có ý nghĩa là một hành vi cắt đứt mối liên hệ với thế giới bên ngoài - thế giới của hình sắc và tạp niệm - để một mình đối diện với chính mình, để tự soi chiếu vào bản thân mình ánh sáng nội quán, và từ đó nhận ra con đường phải đi.

Trong trường hợp này, về mặt chức năng, có thể xem chiếc giếng cạn đối với Toru Okada cũng tương tự như một không gian thích hợp đối với người hành Thiền. Chỉ có điều, nếu sự giác ngộ của một Thiền giả chính tông là niềm sung sướng được sống trong một thế giới không phân tách giữa cái này/ cái kia, thì sự giác ngộ của Toru Okada là nhận ra trách nhiệm mà mình phải gánh vác, đó là cứu người vợ mà anh yêu thương, là "chiến đấu cả vì những người khác" - như lời Kasahara May nói với anh.
Rõ ràng, đây là một hành vi dấn thân của con người thời hiện đại, nó tạo ra sự vượt cấp trong tương quan giữa việc ở trong giếng của Toru Okada với việc ở trong giếng của Trung uý Mamiya, cho dẫu, việc xảy ra ở thời gian quá khứ là một gợi ý cho việc xảy ra ở thời gian hiện tại.

Thứ hai, là sự liên thông giữa thời gian biên niên của Toru Okada và thời gian của dòng tự sự của Nhục đậu khấu. Trong hồi ức của Nhục đậu khấu, người đọc không cần tinh ý lắm cũng dễ thấy một điểm nhỏ nhưng nổi bật hẳn lên, đó là vết bầm trên má của thân phụ bà - bác sĩ thú y trưởng của vườn thú Mãn Châu quốc trong Đệ nhị thế chiến.

Vết bầm này được lặp lại trên khuôn mặt của Toru Okada, và đó chính là điểm khớp nối giữa thời gian quá khứ của Nhục đậu khấu và thời gian hiện tại của Toru Okada. Vết bầm ấy phải chăng là sự đánh dấu vĩnh viễn của Thượng đế trên một con người, và viên bác sĩ thú y trưởng vườn thú phải chăng là tiền kiếp của Toru Okada?

Không có câu trả lời xác quyết, cho dù hình như sự khẳng định đã khá rõ ràng, đối với Nhục đậu khấu, đối với Toru Okada, đối với những ai đã đọc hết cuốn sách này. Tuy nhiên, điều có ý nghĩa không phải là sự xác nhận hay không cái tư tưởng về bánh xe luân hồi lăn qua giữa các kiếp của một con người. Mà vấn đề là, qua những điểm liên thông giữa các quãng thời gian này, Murakami đã đặt hiện tại ở thế đối diện với quá khứ, một cách bắt buộc, như không còn sự lựa chọn nào khác.

Không ngẫu nhiên mà thời gian của dòng tự sự của Trung uý Mamiya và của Nhục đậu khấu lại trùng khớp với nhau đến thế về mặt thời điểm lịch sử và bối cảnh không gian: đó là chiến trường Mông Cổ - Mãn Châu của những năm Đệ nhị thế chiến. Ở đó, qua cuộc hành hình mà viên sĩ quan Mông Cổ thao tác trên thân thể người Nhật Yamamoto, chúng ta thấy hình ảnh một nước Nhật bị lột da, hình ảnh niềm kiêu ngạo vốn ăn sâu trong xương tuỷ của con cháu Nippon đã bị tước đoạt sạch sẽ.

Cũng ở đó, qua các cuộc thảm sát vụng về mà binh lính của quân đội Thiên hoàng tiến hành với bầy thú trong cũi sắt và với những tù binh Trung Hoa không có khả năng tự vệ, chúng ta lại thấy hình ảnh lộn trái của các Samurai Nhật Bản: không mục đích, không ý chí, và đầy lố bịch trong tư thế của một kẻ mạnh đang tàn sát.

Đặt cạnh nhau hai hình ảnh mạnh của hai dòng tự sự này, ấn tượng chung nhất mà nước Nhật trong quá khứ đem lại cho nước Nhật hiện tại, không gì khác hơn là "một nỗi nhục"! Và quả thực, sự thảm bại trên chiến trường Mông Cổ - Mãn Châu, rộng ra là sự thảm bại trong Đệ nhị thế chiến, là một nỗi nhục, một chấn thương tâm lí đau đớn đối với người Nhật, có lẽ là đau đớn nhất trong toàn bộ chiều dài lịch sử của nước Nhật.

Xứ sở này những tưởng đã có thể quên đi chấn thương ấy bằng việc tự thỏa mãn với những bước phát triển thần tốc về kinh tế xã hội trong thập niên 80 của thế kỉ XX. Nhưng, như một điển hình cho sự rối loạn tâm thần tập thể, ở bên cạnh và ở bên trong sự tự mãn Nhật Bản ấy, vẫn phổ biến một tâm trạng vỡ mộng, chia cắt và hoang mang.

Chỉ có thể xoá bỏ tâm trạng này khi người ta dũng cảm khuấy động vô thức cộng đồng, đối diện với chấn thương lớn của dân tộc, nhận thức nó bằng tất cả sức mạnh chịu đựng của niềm tự ái bị thương tổn.

Một cá nhân đơn lẻ không thể tồn tại ngoài những liên hệ chằng chịt với cộng đồng dân tộc trong toàn bộ kí ức và hiện tại của nó; thậm chí, cá nhân chỉ có thể biết mình là ai, mình phải làm gì, khi đã tự đặt mình vào mạng lưới liên hệ rộng lớn ấy.

Cái thông điệp mang tính phổ quát toàn nhân loại này đã được Murakami phát hiện và cắt nghĩa một cách đầy hấp dẫn, khi ông để cho dòng thời gian biên niên của Toru Okada giao cắt với dòng thời gian hồi ức của Trung úy Mamiya và Nhục đậu khấu.
Cuộc kiếm tìm người vợ bị mất tích của Toru Okada, (từ đó mà anh gặp Trung úy Mamiya và Nhục đậu khấu), trên một ý nghĩa nhất định, cũng là cuộc tìm kiếm cân bằng và thanh thản cho tồn tại của mỗi cá nhân, mỗi dân tộc khi mà tất cả đều đã có một quá khứ sau lưng.

Trở lại với thế giới nhân vật của Murakami trong BNK, nếu có thể đưa ra một nhận xét ngắn gọn, thì: đây là những con người bất bình thường. "Là những sinh linh cô độc, họ khép mình trước thế giới, tự dựng lên những hàng rào tâm lí, tự buộc mình cách li với cộng đồng. Nhìn bên ngoài, cuộc sống của họ chẳng có gì không ổn, những vẫn thiếu một cái gì đó".

Nhà nghiên cứu Patricia Welch đã viết như vậy trong bài "Thế giới truyện kể của Murakami" (Trần Tiễn Cao Đăng dịch). Chính sự "thiếu một cái gì đó" này đã tạo thành một cái nét "bất bình thường" mà tôi nói ở trên về các nhân vật trong BNK. Họ thiếu gì? Họ thiếu một niềm tin đầy đủ và chắc chắn - một xác tín, có thể nói vậy - về ý nghĩa của sự tồn tại của chính mình trong tư cách một con người giữa xã hội loài người.

Thiếu, thì phải tìm. Tất cả các nhân vật của BNK đều đi tìm, mỗi người mỗi cách khác nhau, và đều tạo nên ấn tượng bất bình thường đối với chúng ta, những người luôn tin chắc vào ý nghĩa sự tồn tại của mình, hoặc chẳng bao giờ đặt vấn đề về nó cả!
"Cảm giác xác thực về tồn tại", đó là một cái đích mà các nhân vật trong BNK đi tìm. Cô thiếu nữ "có vấn đề tâm lí" Kasahara May đã bịt mắt người bạn trai đang đèo mình khi cả hai đang đi xe máy (và cái chết đã đến với người bạn trai ấy) chỉ cốt để, như cô nói, "đẩy tới những giới hạn"!

Anh chàng nhạc công kiêm ảo thuật gia mà Toru Okada gặp ở Sapporo đã đốt bàn tay mình trên lửa, chỉ để cảm nhận được cái đau của thể xác và muốn những người xem cũng có cảm giác về cái đau như anh ta. Cô "điếm tinh thần" Kano Creta thì dịch chuyển từ trạng thái bao giờ cũng thấy đau, không chỗ nọ thì chỗ kia trên cơ thể, đến trạng thái không còn biết cảm giác đau là gì, và cô chỉ trở lại với cảm giác bình thường nhờ một vụ hãm hiếp!

Nhục đậu khấu lại khác, sau khi chồng bị giết và bà mẹ qua đời, bà đã rơi vào trạng thái trống rỗng vô cảm, và cảm giác về sự tồn tại của bản thân chỉ đến với bà thông qua con đường khá thần bí là truyền cái năng lượng sinh học đặc biệt mà bà có để làm dịu cơn đau của những người khác.

Quế, con trai của Nhục đậu khấu, lại tự xác nhận cảm giác về sự tồn tại của mình không phải ở thế giới của con người đang nói năng đi lại, mà là ở thế giới kĩ thuật số, nơi tất cả những gì sống động chỉ được quy giản thành những kí hiệu...

Tóm lại, những con người này đang sống, song dường như họ không thể xác định được mình trong những quy ước thông thường của đời sống, trong cái tọa độ của các mối liên hệ bình thường. Một nỗi bất an ngấm ngầm nào đó luôn tồn tại và gây xao xuyến trong họ.

Nỗi bất an ấy có thể bắt nguồn từ những xung động chưa được cắt nghĩa trong vô thức tập thể của cả dân tộc, mà cũng có thể là hệ quả trực tiếp của sự phát triển nền kinh tế đại công nghiệp, nơi mà con người bị cuốn đi trong vòng xoáy của công việc, ăn uống, âu yếm nhau hay mua sắm, ít ai có cơ hội dừng lại để tự hỏi về mục đích của những hành động của chính mình.

(Đến đây tôi nhớ tới một chủ đề tư tưởng trong tiểu thuyết "Chậm rãi" của nhà văn người Sec Milan Kundera: con người càng mê đi trong tốc độ thì càng nhiều khả năng đánh mất sự ý thức về bản ngã của mình). Và vì thế, họ khao khát được tìm thấy con người đích thực của mình trong sự cộng thông với tha nhân, trong một thực tại khác với thực tại nhàm chán mà họ đang sống.

Cuộc gặp của Toru Okada với Trung uý Mamiya là chi tiết rất có ý nghĩa trong tác phẩm: Toru Okada đã xuống giếng sau khi nghe Trung uý Mamiya kể lại việc ông bị ném xuống chiếc giếng cạn ở hoang mạc Nomohan hồi Đệ nhị thế chiến.

Bằng hành vi đó, anh khước từ tính chân xác của cái thực tại này, cái thực tại mà anh bị thất nghiệp, bị vợ bỏ, cái thực tại mà những người anh gặp đều đánh mất trọng lực của niềm tin, cái thực tại mà hình ảnh có khi còn thực hơn cả vật thể (ví như trường hợp Wataya Noburu, anh vợ của Toru Okada, con người mẫu mực không chê vào đâu được khi xuất hiện trên màn hình vô tuyến).

Khước từ thực tại này để chấp nhận thực tại kia, như một sứ mệnh, đó là điều đã đến với Toru Okada sau khi anh đã trải nghiệm đến đáy sự hư vô lúc ở trong giếng cạn. Anh đi xuyên qua bức tường ngăn cách "thực tại này" và "thực tại kia".

Đi xuyên tường, một chi tiết đã từng đem lại niềm vinh quang cho văn học huyễn tưởng (hoặc văn học kỳ ảo) của thế giới. Nhưng với Murakami, khi sử dụng lại chi tiết này, ông không hề khai thác nó ở hiệu quả đem lại sự kinh ngạc về khả năng kỳ lạ của con người, mà ông muốn nói đến sự dấn thân, đến yêu cầu phải dấn thân nếu con đường đã mở ra trước mắt.

Đi xuyên qua bức tường, xin nhắc lại, là Toru Okada đã ở "thực tại kia", chứ không phải ở phía bên kia của cùng một thực tại. Anh rơi vào một thế giới xa lạ, một thế giới mà anh chẳng biết gì về nó ngoài niềm tin là phải chiến đấu đến cùng ở trong đó, cho dẫu, chiến thắng là điều không hề được hứa hẹn.

Ở đây, rõ ràng là chủ đề dấn thân trong triết học hiện sinh của Sartre và Camus đã được Murakami thể hiện rất rành mạch, tất nhiên, theo cách của riêng ông. Người ta có thể nói rằng Murakami đã đan cài trong BNK yếu tố thực tại và yếu tố phi thực tại, nhưng với tôi, phi thực tại chính là một thực tại khác, khác với cách chúng ta thường quan niệm về thực tại mà thôi.

Bởi thế mà đọc BNK, ta không hề thấy độ vênh khi nhân vật chuyển dịch từ thế giới bình thường sang thế giới bất thường (theo quan niệm cố hữu của chúng ta về cái bình thường).

Tất cả đều có thể, tất cả đều ngang bằng nhau về giá trị xác thực. Điều duy nhất có ý nghĩa là ở đâu và bằng cách nào, con người tìm được bản thể đích thực của mình qua hành động dấn thân đầy quả cảm, như Toru Okada đã làm khi đi tìm người vợ bị mất tích của mình...

Dĩ nhiên, đây là vấn đề đặt ra không chỉ với một cá nhân, một tầng lớp xã hội, thậm chí không chỉ là vấn đề của một quốc gia riêng biệt nào. Nó là vấn đề của thời đại!

( Theo Công An )

[Kasumi]

Bức họa phi lý và phản quang xã hội trong ‘Biên niên ký chim vặn dây cót’

Sex, bạo lực, chính trị… là những gì thường thấy trong tiểu thuyết của Haruki Murakami và "Biên niên ký chim vặn dây cót" cũng không nằm ngoài vòng lan tỏa ấy.

1. Người ta thường “quy” Haruki Murakami là nhà văn hậu hiện đại nhưng nếu đúng như vậy thì thứ “chủ nghĩa hậu hiện đại” với tiểu thuyết gia này cũng bị xóa nhòa nhiều đường ranh giới lắm. Bởi khi đến với Murakami, người đọc thường bị choáng ngợp trong “hỗn độn” của quá nhiều trường phái trong tư duy nghệ thuật của ông. Hẳn đó là một sự kết hợp hài hòa, độc đáo từ những tác động qua lại của văn hóa phương Tây, tư duy thẩm mỹ phương Đông trong một tài năng tiểu thuyết bậc thầy. Vậy nên Biên niên ký chim vặn dây cót mới tạo nên những cấu trúc nghệ thuật đầy biến ảo và lôi cuốn độc giả đến vậy. Một trong những thủ pháp vi diệu ấy chính là khả năng sử dụng những yếu tố phi lý để phản ánh hiện thực xã hội trong những địa tầng ngôn ngữ tiểu thuyết phức tạp của ông.

2. Phương thức huyền ảo được Haruki Murakami sử dụng như một hằng số trong đặc trưng nghệ thuật biểu hiện tiểu thuyết của mình. Biên niên ký chim vặn dây cót được bao trùm trong một bầu không khí đẫm chất kỳ ảo, phi lý của những tưởng tượng không biên giới trong cảm thức nghệ thuật phức hợp của Murakami. Và từ đó, đời sống đa diện của xã hội Nhật Bản hiện đại dần dần được lộ diện.

Sự trăn trở về thân phận, hành trình tìm kiếm ý nghĩa đích thực của cuộc sống, nỗi băn khoăn trước hiện thực nổi chìm của xã hội luôn là những dấu ấn đậm nét trong tiểu thuyết của Murakami. Xã hội Nhật Bản thời kỳ hậu công nghiệp đã ám ảnh hầu hết các trang tiểu thuyết của nhà văn xứ sở Phù Tang này. Những vấn đề về bản thể, nhân văn không chỉ là địa hạt của một con người nữa mà nó đã bao trùm cả ý thức hệ của xã hội hiện đại. Biên niên ký chim vặn dây cót chính là tấm gương phản chiếu đầy suy nghiệm của Murakami về xã hội Nhật Bản hiện đại nói riêng và nhân loại nói chung thông qua những yếu tố phi lý.

3. Biên niên ký chim vặn dây cót đậm đặc các yếu tố phi lý, là hệ quả của cảm quan huyền ảo. Hàng loạt chi tiết nghệ thuật kỳ lạ được nhà văn tạo ra đôi khi khiến người đọc lạc vào vô số mê cung: Toru Okada có khả năng đi xuyên qua lòng đất, những căn phòng khách sạn mờ ảo, người không mặt, những con người dị biệt (Kasahara May, Kano Malta, Kano Creta, Nhục Đậu Khấu, Quế, Mamiya…).

Đó là cách Murakami phản ứng lại với những biểu hiện tiêu cực của xã hội hiện đại, nó hoàn toàn là phản xạ của một nhân cách “mẫn cảm” với sự thoái hóa trong đời sống xã hội. Tiếng nói của Murakami đi từ phía phi lý để trở về với hiện thực chứa đầy hiểm hoạ của xã hội. Hành trình đó quả không đơn giản và chấp nhận một cách đi không thuận chiều là một việc làm có phần mạo hiểm.

4. Sex, bạo lực, chính trị… là những gì thường thấy trong tiểu thuyết của Haruki Murakami và Biên niên ký chim vặn dây cót cũng không nằm ngoài vòng lan tỏa ấy. Những phương diện trần trụi của cuộc sống được Murakami phản ánh chân thực đúng như bản chất của nó. Nếu ai đó xếp nó vào dòng “văn học không thanh cao”, “hôi mùi bơ” thì đó chỉ là sự phủ nhận cách nghĩ hiện đại vượt ra ngoài khuôn khổ nền văn hóa truyền thống mà thôi. Tính chất đặc trưng của tiểu thuyết Murakami đó là tính “phi Nhật Bản”, điều này có thể được lý giải từ cảm quan phi lý của tác giả. Thật khó để nắm bắt những giá trị truyền thống văn hóa Nhật Bản trong hệ thống tri thức của tiểu thuyết Murakami, vậy nên người đọc mới phân vân nhiều như vậy về những điều mà ông phản ánh: “Tất cả dáng nét quen thuộc của văn hóa Nhật trong sự hình dung chung đều bị biến mất ở đây. Trong Biên niên ký chim vặn dây cót… người đọc đã cảm nhận thấy một cái gì đó xa lạ với Nhật Bản tính mà ta vốn hình dung” (Hoài Nam).

5. Sự phi lý vốn là một phần của hiện thực đời sống nhưng nó nằm sâu trong phần chối bỏ của nhận thức con người. Murakami biến nó thành một thành tổ hợp lý của nhận thức con người, biến nó thành công cụ nhận thức, phản ánh bộ mặt xã hội đằng sau cái mặt nạ mà những phù phiếm nhất thời tạo ra. Những ảo tưởng sức mạnh Samurai bị khai quật sau thất bại Nomonhan, sự thăng tiến chính trị thông qua những thủ đoạn đê tiện, nỗi cô đơn của con người trong nhịp quay của xã hội công nghiệp… Tất cả những điều ấy được giải quyết bằng nỗi ám ảnh khôn nguôi, bằng tình dục điên loạn và bạo lực – đó là những phản kháng có phần quyết liệt không tránh khỏi tiêu cực của Haruki Murakami nhưng lại hoàn toàn mang tính nhân đạo sâu sắc. Do vậy, thông qua quá trình nhận thức những điều phi lý để biến nó thành hạt nhân hợp lý của hành trình cứu rỗi con người là cái mà con người hiện đại cần.

6. Lấy cái phi lý để cứu rỗi cái hợp lý là một việc làm khá độc đáo. Murakami đã lựa chọn một hướng đi nghịch dị, khiến cho chủ nghĩa nhân đạo của ông cũng khó nắm bắt hơn nhưng đó cũng là chủ ý sâu xa của nhà văn. Người đọc phải thực sự nhập cuộc, phải dấn thân cùng nhà văn để phát hiện ra những giá trị tầng ngầm của tác phẩm. Để từ đó cứu lấy phần nhân bản của bản thân mình và toàn thể nhân loại.

Theo Nguyễn Anh Dân – eVan