Sa lầy tại Trung Đông, Mỹ sao nhãng châu Á và thực hiện hợp tác chiến lược với Trung Quốc để phi hạt nhân hóa Triều Tiên và tránh cô lập trong vấn đề Iraq, Iran. Đài Loan từng bước ngả về phía Trung Quốc. Đồng minh Nhật-Mỹ bị hóa giải. Nhật Bản đứng trước nỗi lo chiến lược.

Nguyệt san Chính luận (Nhật Bản) số tháng 4 đăng bài: “Mâu thuẫn trong chiến lược châu Á của Mỹ sẽ đem lại nguy cơ cho Nhật Bản và Đài Loan”. Bài báo viết:

Sau khi kết thúc chiến tranh Lạnh, Mỹ trở thành siêu cường thế giới duy nhất. Nhưng sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ tấn công và sa lầy tại Iraq. Nhiệm kỳ của Tổng thống Bush còn gần 1 năm nữa, vấn đề công tội của cuộc chiến Iraq trở thành tiêu điểm tranh luận trong bầu cử Tổng thống mới lần này. Do sa lầy tại Trung Đông, trọng điểm chiến lược của Mỹ tập trung vào thế giới Hồi giáo. Vì vậy, vấn đề Bắc Triều Tiên và Eo biển Đài Loan ở châu Á, Mỹ phải từng bước thỏa hiệp với Trung Quốc. Giữa chiến lược châu Á của Trung Quốc và lợi ích lâu dài của Mỹ đang xảy ra mâu thuẫn rất lớn.


Xu thế mới trong tiếp cận Mỹ -Trung là nguy cơ với Nhật Bản và Đài Loan

Xu thế mới trong tiếp cận Trung - Mỹ cho thấy: Hai nước ngấm ngầm đạt được chiến lược “Mỹ - Trung cùng quản lý vấn đề Đài Loan”, tức là Trung Quốc bảo đảm trước khi có bất cứ hành động nào đối với Đài Loan cũng phải “giải thích” trước với Mỹ, sau khi được phía Mỹ đồng ý mới thực hiện.

Hội nghị “2+2” (Bộ trưởng Quốc phòng và Ngoại trưởng) giữa Mỹ và Nhật Bản tổ chức vào tháng 2/2005 đã xác lập mục tiêu chiến lược chung Mỹ - Nhật. Trong “Tuyên bố chung” đã từng bày tỏ, tìm cách giải quyết hòa bình vấn đề Bắc Triều Tiên và vấn đề Đài Loan, hòa bình thống nhất bán đảo Triều Tiên, hoan ngênh Trung Quốc phát huy gánh vác trách nhiệm mang tính xây dựng.

Nhưng có thể nói, Trung Quốc đã hóa giải thành công chiến lược châu Á của đồng minh Nhật – Mỹ.

Gần đây, Mỹ không chỉ tỏ thái độ ngày càng nghiêm khắc đối với Đài Loan, mà còn bất chấp vấn đề Bắc Triều Tiên bắt cóc con tin Nhật Bản, dốc sức thông qua Trung Quốc để hủy bỏ hạt nhân của Bắc Triều Tiên. Đồng thời, Mỹ còn mong muốn hai nước Nga và Trung Quốc không thực thi sự cô lập chiến lược đối với Mỹ trong vấn đề Iraq và vấn đề Iran.

Đài Loan đang “từng bước ngả về phía Trung Quốc”, một quan chức ngoại giao Mỹ nhận xét. Đài Loan – giống như tầu sân bay nổi đang bị 3 trào lưu lôi kéo hướng về Trung Quốc đại lục: Thứ nhất, cùng với đầu tư của Đài Loan vào khu vực duyên hải Trung Quốc gia tăng, quy mô kim ngạch đầu tư của Đài Loan đã vượt qua Nhật Bản, kinh tế Đài Loan thay đổi ngày càng dựa vào Trung Quốc đại lục. Thứ hai, bốn năm gần đây, sức mạnh quân sự hai bờ mất cân bằng, dẫn đến eo biển Đài Loan và Đông Á ngày càng mất ổn định. Thứ ba, vấn đề nội bộ Đài Loan: Đảng Dân tiến cầm quyền đồng thời với chủ trương Đài Loan độc lập, về công khai vẫn duy trì “Trung Hoa Dân quốc”. Còn Quốc dân đảng lấy “cuối cùng thống nhất” làm mục tiêu. Quan điểm hoàn toàn đối lập nhau.

Dưới sự tác động của 3 trào lưu trên, Đài Loan đã từng bước ngả về phía Trung Quốc đại lục. Thậm chỉ Trung Quốc đại lục không cần sử dụng vũ lực cũng có thể giải quyết vấn đề Đài Loan.

Mâu thuẫn trong chiến lược của Mỹ: Vì sao Mỹ lại phản đối Đài Loan “Trưng cầu dân ý gia nhập LHQ” lần này? Nguyên nhân là do Mỹ mâu thuẫn về chiến lược quốc tế. Cho rằng nguy cơ vấn đề Đài Loan sẽ ảnh hưởng đến hiện trạng quan hệ Mỹ - Trung.

Nhưng cách làm đó, không chỉ đem lại nguy cơ cho Đài Loan, mà còn làm cho vai trò bảo đảm an ninh châu Á trong chiến lược châu Á – Thái Bình Dương của Mỹ suy giảm hơn nữa.

Mâu thuẫn trong chiến lược của Mỹ có thể gây cho Đài Loan 2 nguy cơ lớn sau:

Thứ nhất, Mỹ khó có thể tự mình thoát khỏi bị sa lầy trong cuộc chiến tại Iraq. Hiện nay công luận Mỹ cho rằng Mỹ không nên tiếp tục đóng vai trò cảnh sát thế giới, nên rút ra khỏi những khu vực xung đột của thế giới, thậm chí cho rằng Trung Quốc là một quốc gia lớn mạnh, Mỹ không nhất thiết phải hy sinh xương máu vì Đài Loan;

Thứ hai, hành động quân sự của Trung Quốc hoàn toàn không bị khống chế từ bên ngoài. Về quân sự, nếu để Trung Quốc độc đoán chuyên quyền, khu vực châu Á có thể xảy ra xung đột quân sự mang tính bộc phát.

Tiếp cận Mỹ - Trung và lựa chọn của Nhật Bản là gì? Tiếp cận Mỹ - Trung gần đây, không chỉ làm cho Nhật Bản cảm thấy lo lắng về chiến lược châu Á của Mỹ hiện nay, mà còn nổi lên rất nhiều vấn đề cấp bách. Trong đó, vấn đề Nhật Bản cần tính toán là sau hơn 60 năm kết thúc chiến tranh, Nhật Bản đều phải dựa vào sự bảo vệ quốc phòng của Mỹ. Đối diện với sự trỗi dậy của Trung Quốc, Nhật Bản có nên thảo luận vấn đề xây dựng lực lượng quốc phòn tự chủ hay không, thậm chí sửa đổi “ Điều 9 Hiến pháp”, xây dựng hệ thống trang bị quốc phòng tiên tiến v.v…

Tiếp cận Mỹ - Trung là kết quả của tính toán chiến lược tạm thời, nhưng trái lại, Nhật và Đài Loan đều phải chịu áp lực của Trung Quốc. Người hưởng lợi lớn nhất của tiếp cận Mỹ - Trung chính là Trung Quốc. Nhật Bản định vị đồng minh Nhật - Mỹ là tài sản chung của an ninh châu Á. Cựu Thủ tướng Koizumi cũng đã công khai tuyên bố: “ Đồng minh Nhật - Mỹ là trục chính của ngoại giao Nhật Bản”. Thông qua cùng thúc đẩy giá trị quan “Tự do dân chủ”, lâu nay Nhật Bản, Đài Loan và Mỹ duy trì hòa bình ổn định châu Á. Nhưng nếu Mỹ tiếp tục mở rộng và duy trì tình hình tiếp cận Mỹ - Trung hiện nay, châu Á nhất định sẽ đối mặt với “Thời đại không tiên lượng được”.

PV
TQuoc