Đó là tranh cãi về vụ ngộ độc thực phẩm tại Nhật Bản sau khi ăn món bánh há cảo sản xuất tại Trung Quốc; vấn đề tranh chấp khai thác khí đốt ở vùng biển Hoa Đông chưa tìm ra giải pháp…

Trong chuyến thăm Trung Quốc tháng 12/2007, Thủ tướng Nhật Bản Yasuo Fukuda và Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã nhất trí nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ đi thăm Nhật Bản vào thời điểm hoa anh đào nở giữa tháng 4/2008. Chính phủ hai nước đã cố gắng sắp xếp chuyến thăm đúng như dự kiến nhưng chuyến thăm đã không được thực hiện theo kế hoạch mà phải lùi sang tháng 5 bởi nhiều nguyên nhân. Hiện các quan chức hai nước vẫn đang cố gắng sắp xếp chuyến thăm Nhật Bản của ông Hồ Cẩm Đào với các thỏa thuận cuối cùng để đưa ra lịch trình chuyến thăm từ ngày 6-10/5. Hai quốc gia cũng đang phối hợp để đưa ra tuyên bố chung lần đầu tiên trong 10 năm qua kể từ chuyến thăm Nhật Bản của chủ tịch Giang Trạch Dân năm 1998.

Tuy nhiên, những bất đồng tồn tại đang khiến tuyên bố chung có thể không được đưa ra. Đó là vấn đề gây căng thẳng giữa 2 nước xung quanh vụ tranh cãi về vụ ngộ độc thực phẩm tại Nhật Bản trong tháng 12/2007 và tháng 1/2008 làm ít nhất 10 người phải nhập viện và hàng trăm người khác có các triệu chứng ngộ độc như chóng mặt, đau bụng và buồn nôn sau khi ăn món bánh há cảo sản xuất tại Trung Quốc. Kể từ đó đến nay, các cơ quan chức năng của hai nước như cảnh sát, y tế, vệ sinh an toàn thực phẩm và các doanh nghiệp liên quan đã tổ chức 3 cuộc thảo luận song phương và tiến hành điều tra nguyên nhân của các vụ ngộ độc nhằm giải quyết dứt điểm vấn đề này trước chuyến thăm Nhật Bản của ông Hồ Cẩm Đào. Nhưng cho đến thời điểm này, vấn đề trên vẫn chưa được giải quyết thậm chí còn gây ra làn sóng lo ngại và tẩy chay thực phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc của người dân Nhật Bản.

Vấn đề tranh chấp khai thác khí đốt ở vùng biển Hoa Đông chưa tìm ra giải pháp, cho dù chỉ là bước đi đầu tiên cho bế tắc hiện nay trước chuyến thăm của ông Hồ Cẩm Đào. Hai bên đã tổ chức 11 vòng đàm phán cấp làm việc trong hơn 3 năm qua về vấn đề này nhưng do quan điểm về lợi ích của mỗi bên khác nhau, nên các vòng đàm phán diễn ra đều không đạt kết quả cho dù chỉ là đưa ra thời hạn chót cho kế hoạch khai thác chung mà nhà lãnh đạo hai nước đã nhất trí.

Trước chuyến thăm Trung Quốc của thủ tướng Fukuda tháng 12 năm ngoái, phía Nhật Bản cũng đã bày tỏ mong muốn đạt được một thỏa thuận bước đầu về khai thác chung, kể cả phải nhượng bộ hơn, như: chấp nhận khai thác chung tại vùng biển phụ cận đường trung tuyến về phía Nhật Bản nhưng cho đến khi chuyến thăm diễn ra hai bên cũng không đạt được kết quả nào.

Trong khi các vấn đề bất đồng tồn tại lâu nay giữa hai nước chưa được giải quyết thì mới đây lại xảy ra vấn đề Tây Tạng. Phía Nhật Bản khuyến cáo Trung Quốc đảm bảo công khai thông tin và chủ động tổ chức đối thoại với người đứng đầu Tây Tạng Dalai Lama. Trong khi đó phía Trung Quốc vẫn giữ quan điểm cho rằng đó là vấn đề nội bộ của Trung Quốc mà các quốc gia khác không nên can thiệp. Ngôi chùa Zenkoji ở Nagoya được chọn là điểm xuất phát của lễ rước đuốc Olympic Bắc Kinh tại Nhật Bản đã từ chối tổ chức sự kiện này. Các quan chức quản lý chùa cho biết họ từ chối là để đảm bảo an toàn tính mạng của các phật tử, người dân tham quan và bảo vệ tài sản của nhà chùa.

Ngày 17/4, sau khi trì hoãn vào cuối tháng 3, Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì đã đi thăm Nhật Bản để thống nhất lần cuối cùng về chương trình chuyến thăm chính thức của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào. Ông Dương đã có cuộc hội đàm với người đồng nhiệm Nhật Bản Komura, Thủ tướng Fukuda, nhà lãnh đạo của các đảng phái Nhật Bản, đi thăm ngoại ô Tokyo và gặp gỡ những người dân thường Nhật Bản. Phía Nhật Bản cam kết sẽ làm mọi khả năng để tổ chức thành công chuyến thăm của ông Hồ Cẩm Đào. Hai bên đã nhất trí phát triển hơn nữa “quan hệ chiến lược cùng có lợi” và một số vấn đề quan trọng như lịch trình chuyến thăm; thảo luận nội dung chi tiết của chuyến thăm, trong đó có vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên, thay đổi khí hậu, vấn đề ngộ độc thực phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc, tranh chấp khai thác khí đốt ở vùng biển Hoa Đông, vấn đề Tây Tạng...

Trong bối cảnh quan hệ hai nước đang có những bất đồng chưa được giải quyết như đã nêu trên, điều hai bên mong muốn lớn nhất trong chuyến thăm Nhật Bản của ông Hồ Cẩm Đào là ra được tuyên bố chung sẽ khó được thực hiện. Mặc dù các quan chức hai bên đều lên tiếng giải thích rằng tranh chấp khí đốt và ngộ độc thực phẩm không ảnh hưởng đến chuyến thăm của Hồ nhưng dư luận Nhật Bản lại khẳng định đó là nguyên nhân chính gây khó khăn cho các quan chức Chính phủ hai nước không đạt được nhất trí về lịch trình chuyến thăm và như vậy kế hoạch đã phải hoãn từ tháng 4 sang tháng 5. Dư luận Nhật Bản nhận định, nếu hai bên quyết tâm tổ chức chuyến thăm thành công thì phải xem xét lại bản dự thảo tuyên bố chung để đi đến nhất trí và tốt nhất là không nên đề cập đến vấn đề tranh chấp khai thác khí đốt.

Nếu chuyến thăm Nhật Bản của Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào được thực hiện, ông sẽ là Chủ tịch Trung Quôc đầu tiên đến Nhật Bản kể từ chuyến thăm của Giang Trạch Dân vào năm 1998. Thực tế cho thấy, quan hệ Nhật – Trung đã được cải thiện hơn so với thời của Thủ tướng Junichiro Koizumi nhưng không phải đã đạt được những kết quả như hai bên mong đợi. Triển vọng quan hệ hai cường quốc ở châu Á này còn diễn biến phức tạp và hai bên mặc dù đều muốn cải thiện quan hệ vì lợi ích của mỗi bên nhưng cũng vì lợi ích đó mà hai bên chưa thể vượt qua được những vật cản còn tồn tại giữa hai nước. Dẫu sao nhà lãnh đạo hai nước đã ngồi với nhau và thảo luận về các vấn đề tranh cãi, đây là nhân tố quan trọng làm ổn định tình hình khu vực Đông Bắc Á nói riêng và góp phần vào hòa bình trên toàn thế giới.

Tiến Trường từ Tokyo
VOV