Pháo hoa Nhật Bản

[lynkloo]

Rực rỡ trên trời đêm mùa hạ ~

Pháo hoa được biết đến như một sản phẩm trí tuệ của người Trung Quốc được sáng tạo vào khoảng thế kỉ thứ 2 trước công nguyên. Nhưng sau khi du nhập vào Nhật Bản một thời gian pháo hoa đã phát triển một cách mạnh mẽ và ngày nay Nhật Bản đã được biết đến như đất nước có truyền thống nghiên cứu, chế tạo pháo hoa lâu đời.

Có thể nói người Nhật rất yêu thích pháo hoa, hàng năm ước tính có đến hàng trăm lễ hội pháo hoa được tổ chức tại khắp các vùng miền Nhật Bản và tất cả đều thu hút rất nhiều người đến chiêm ngưỡng. Pháo hoa cũng thường xuất hiện trong các lễ hội truyền thống, các hoạt động mang tính cộng đồng như đón chào năm mới, kỉ niệm ngày quốc khách, đại hội thể thao... giúp mang lại không khí sôi động cho buổi lễ.

Pháo hoa trong tiếng Nhật được gọi là Hanabi. Những cây pháo hoa đầu tiên được chế tạo tại Nhật Bản vào khoảng thế kỉ 16 khi thuốc súng bắt đầu xuất hiện tại đất nước này. Theo một số tài liệu cũ thì vào năm 1613 tướng quân Tokugawa Ieyasu đã ngắm pháo hoa tại lâu đài Edo, một số khác lại ghi rằng Date Masamune đã từng ngắm pháo hoa vào năm 1589. Hay sớm hơn thế nữa là vào năm 1558 hoặc 1560 pháo hoa đã được sử dụng trong lễ hội tại một đền thờ thuộc Yoshida, Tohashi, vùng Aichi. Nói chung lịch sử của Hanabi vẫn là điều chưa rõ ràng.

Lịch sử Hanabi ghi nhận tên tuổi của hai nghệ nhân tài hoa Kagiya và Tamaya, hai ông không chỉ nâng Hanabi thành một môn nghệ thuật mà còn góp phần đưa Hanabi dần phổ biến trong tầng lớp bình dân. Kagiya còn được biết đến với cái tên Yahei, ông đến từ Nara và đã sớm nổi tiếng với những kĩ năng chế tạo pháo hoa từ khi ông còn trẻ. Năm 1659 ông thành công tại Edo với những món đồ chơi pháo hoa, sau một thời gian tiếp tục học hỏi và phát triển kĩ năng của mình ông đã lập ra một xưởng sản xuất pháo hoa mang tên Kagiya tại Ryogoku. Tamaya còn được biết đến với cái tên Seikichi, ông vốn là một thợ học việc trong xưởng Kagiya nhưng kĩ năng của ông đã sớm vượt người thầy của mình. Năm 1810 Seikichi lập nên xưởng pháo hoa Tamaya như một nhánh độc lập của Kagiya.

Vào cuối thời kì Edo Kagiya và Tamaya đều có những thành công lớn trong việc chế tạo pháo hoa. Năm 1843, một vụ tai nạn đáng tiếc đã xảy ra khi Tamaya thử nghiệm sản phẩm mới của ông làm cháy xưởng sản xuất và một nửa thành phố. Sau sự cố này Tamaya đã bị trục xuất, sự nghiệp tiêu tan nhưng những thành quả sáng tạo của ông thì vẫn sống mãi. Ngày nay nhiều thành tựu pháo hoa xuất sắc của Tamaya vẫn được thể hiện trong những bản tranh khắc gỗ cổ xưa được bày bán nhiều tại các cửa hàng lưu niệm.


Một số tranh Hanabi tại sông Ryogoku của Utagawa Hiroshige (1797-1858) hay còn được biết đến với tên Ichiryusai Hirosige.

Một số loại Hanabi phổ biến

Hanabi có rất nhiều loại, chúng khác nhau về hình dạng, kích thước, mầu sắc. Chúng ta có thể kể tới một số loại Hanabi phổ biến như:

Starmine: đây là loại pháo hoa rất thường gặp trong các lễ hội pháo hoa bởi sự lộng lẫy và nổi bật của nó.

Warimono: là loại Hanabi truyền thống của Nhật Bản, Warimono bao gồm nhiều loại Hanabi khác nhau về mầu sắc. Khi Warimono nổ trên bầu trời sẽ tạo thành một hình tròn hoàn hảo, thường mang hình dạng của hoa cúc (Kiku) hoặc hoa mẫu đơn (Botan). Đây là loại pháo hoa hoa lộng lẫy nhất trên thế giới.Hoa cúc (Kiku) và hoa mẫu đơn(Botan) có cấu tạo gần giống nhau. Điểm khác biệt duy nhất giữa chúng là “Hosi” (star), một trong những thành phần quan trọng để chế tạo pháo hoa.


KIKU Hanabi:

BOTAN Hanabi:

Sự kết hợp giữa Starmine và Botan.

Han-Warimono: Han-Warimono cũng gần giống với loại pháo hoa “Kiku” nhưng nó không sử dụng lượng thuốc nổ mạnh như Warimono. Khi nổ trên bầu trời, ánh sáng của Han-warimono chậm rãi rơi xuống mặt đất trông giông như những cành của cây liễu, tạo nên một quang cảnh đẹp tuyệt vời.

Pháo hoa Nhật Bản có tất cả bao nhiêu loại ?


Kowari-mono: Mỗi khi xuất hiện, Kowari-mono lại làm đầy ắp cả vùng trời một vườn hoa với những bông hoa duyên dáng khoe sắc trong bầu trời đêm.

Kata-mono: Kata-mono là những loại pháo hoa kiểu mới, Kata-mono có rất nhiều loại với nhiều hình dạng độc đáo như cá, bướm, trái tim, kính râm.

Một số mẫu Kata-mono.



Hoa anh đào.



Hoa hướng dương.



Hoa bồ công anh.



Cây cọ.

Hanabi được chế tạo như thế nào?


Những nghệ nhân Nhật Bản chế tạo Hanabi như thế nào? Hanabi bao gồm những thành phần gì? Các bạn có cảm thấy tò mò không? Cùng khám phá quá trình chế tạo Hanabi nhé.

Một quả Hanabi truyền thống của Nhật Bản có dạng hình tròn với nhiều kích cỡ lớn nhỏ khác nhau. Quả nhỏ nhất nặng 0.2 kg và quả lớn nhất nặng 280kg và còn có thể lớn hơn thế nữa.

Một nghệ nhân đang miệt mài bên những thành phần chế tạo pháo hoa.

Mỗi một quả pháo được cấu thành từ những thành phần cơ bản sau:

Tamakawa (Package): Vỏ bao ngoài của Hanabi.

Tamakawa làm từ bìa cứng được ép thành hình một nửa hình cầu hoặc hình trụ. Hai nửa hình cầu sẽ được tạo thành một vỏ của Hanabi.

Hoshi với nhiều kích cỡ, màu sắc.

Hoshi (Stars): Là hỗn hợp của nhiều chất bột hóa học. Đây là thành phần rất quan trọng quyết định mầu sắc, hình dạng của Hanabi khi cháy. Hoshi được tạo ra bằng cách trộn cát cùng bột hóa học ẩm trong chiếc máy tên Hoshikake. Sau khi trộn đều lên, bột sẽ được vê tròn thành nhiều kích cỡ rồi phơi khô dưới ánh nắng mặt trời trước khi được đưa vào sử dụng.


Michi (Fuse): Ngòi nổ.

Chức năng của Michi là điều chỉnh thời gian để quả pháo nổ khi đã ở độ cao thích hợp trên bầu trời. Michi thường được làm bằng vật liệu dễ cháy và được dẫn từ tâm ra đến ngoài vỏ của quả pháo. Vì vậy độ dài của Michi phụ thuộc vào kích thước của mỗi quả pháo.


Warikayaku, Hadanyaku (Breaking powder): Thuốc nổ.

Giữ chức năng phá vỡ vỏ pháo và giúp phân tán ánh sáng tạo ra từ các “Star” đi mọi hướng.


Uwabari-shi: Là tên gọi của phần giấy được dán bên ngoài giúp tăng độ bền cho vỏ pháo. Uwabari-shi có tác dụng làm cân bằng giữa độ bền vỏ pháo và năng lượng của thuốc nổ bên trong. Dán giấy Uwabara-shi và phơi khô những quả pháo là hai bước rất quan trọng trong quá trình chế tạo Hanabi.


Hasamigami:
Đây là tên chỉ phần giấy dùng để phân cách gữa Hoshi và thuốc nổ. Giấy Washi hoặc Gampishi của Nhật Bản thường được sử dụng nhất.

Ryuzu (Cannon): Là một đoạn dây thừng được cố định tại đỉnh của quả pháo, giúp pháo dễ vận chuyển hơn.

Các bạn biết không, Hanabi được chế tạo bằng cách kết hợp nhiều chất bột hóa học lại với nhau. Những chất hóa học này khác nhau về tính chất nên đòi hỏi các nghệ nhân phải có sự tỉ mỉ cẩn thận trong từng khâu nếu không rất dễ gây ra nguy hiểm khi thực hiện phóng pháo hoa.


Những tia sáng lung linh của lễ hội mùa hè...


Quy trình chế tạo Hanabi có thể được miêu tả một cách tổng quát qua sơ đồ sau:

Quá trình chế tạo Hanabi có thể tách ra thành ba công đoạn riêng biệt, đó là:


-Trộn các chất hóa học: Công đoạn này yêu cầu người thợ phải thật cẩn thận, thường thì họ sẽ trộn bằng tay để dễ dàng cảm nhận được trạng thái tốt nhất của hỗn hợp.

Ảnh 1: Trộn các chất hóa học.
Ảnh 2: Trộn Hoshi bằng máy Hoshikake
Ảnh 3: Phơi Hoshi dưới ánh mặt trời.

- Chế tạo từng thành phần riêng biệt: Ở bước này người thợ tiến hành các công đoạn chế tạo Hoshi và Warikayaku, Hadanyaku (thuốc nổ).

- Cuối cùng là công đoạn sắp đặt các thành phần riêng biệt thành một quả pháo hoa hoàn chỉnh.

1. Sắp xếp các “Hoshi” vào bên trong vỏ pháo, đặt ngòi nổ tại điểm chính giữa của vỏ pháo.
2. Đặt gói thuốc nổ vào chính giữa.
3. Nửa còn lại của vỏ pháo cũng được làm tương tự như hai bước trên
4. Hai nửa của quả pháo sẽ nhanh chóng được áp lại với nhau.
5. Dùng băng dính cố định vị trí của hai nửa lại.
6. Dán thêm nhiều lớp giấy Uwabari-shi để tăng độ bền cho vỏ pháo.
7. Và cuối cùng là phơi những quả pháo dưới ánh nắng mặt trời.

Kích hoạt Hanabi.

Các bước phóng pháo hoa.

Để kích hoạt Hanabi người ta thường sử dụng các bệ phóng là những chiếc ống hình trụ được cố định xuống đất và thuốc phóng được rải phía dưới quả pháo. Quả pháo sẽ được đặt vào bệ phóng sao cho ngòi nổ hướng xuống dưới. Khi được tác tác động bởi một lượng nhiệt thuốc phóng sẽ cháy và đẩy quả pháo lên cao. Cùng lúc đó ngòi nổ của pháo cũng được kích hoạt, khi pháo bay lên trời ngòi nổ sẽ kích thích để pháo nổ thành hình dạng, mầu sắc đã được thiết kế.

Hanabi có thể được kích hoạt bằng cách châm lửa nhưng hiện nay một số nơi đã sử dụng điện để kích hoạt pháo nổ, tiện lợi hơn, an toàn hơn.

Những bệ phóng Hanabi.

Màu sắc của Hanabi

Màu sắc sống động, rực rỡ luôn là điểm thu hút mọi người của pháo hoa. Mầu sắc của pháo hoa được hình thành nhờ sự kết hợp của nhiều loại hóa chất với nhau. Ví dụ như Mg và Al khi cháy tạo ra ánh sáng trắng, muối Natri tạo ra mầu vàng, stroni nitrat hoặc cacbonat tạo ra mầu đỏ, bari nitowrrat tạo màu xanh lá cây, muối đồng tạo màu xanh nước biển.... Trên thực tế việc sử dụng, kết hợp các loại hóa chất này với nhau để tạo ra màu sắc đa dạng của pháo hoa là việc rất phức tạp cần sự nghiên cứu công phu của các nghệ nhân pháo hoa của các nước có truyền thống chế tạo pháo hoa như Trung Quốc, Nhật Bản, Australia ...


Đồ chơi pháo hoa

Tuy không hoành tráng như pháo hoa nhưng đồ chơi pháo hoa luôn có một vị trí đặc biệt trong đời sống của người dân Nhật Bản bởi sự tiện lợi và nhỏ gọn của nó. Đồ chơi pháo hoa có thể được mọi người sử dụng ở bất kì đâu, trong bất kì dịp vui nào như các bữa tiệc, đám cưới, khi tụ tập đông người, sau những lễ hội pháo hoa, năm mới...

Những loại đồ chơi pháo hoa phổ biến như:

Senko Hanabi: là một dạng Hanami đồ chơi truyền thống của Nhật Bản. Senko Hanabi có hình dạng như một chiếc dây dài khoảng 20cm, được chế tạo bằng cách cuốn một loại thuốc nổ đặc biệt. Khi mọi người thường cầm một đầu của Senko, đầu kia thì được đốt lửa. Senko khi cháy thường tỏa nhiều khói, và những tia sáng lung linh.

Subote Botan Hanabi

Những món đồ chơi pháo hoa hiện đại thường rất đa dạng về chủng loại, kiểu dáng ngộ nghĩnh bắt mắt lại tiện dụng thu hút cả trẻ em lẫn người lớn. Cùng đi thăm một của hàng đồ chơi pháo hoa tại Nhật Bản để tìm hiểu về món đồ chơi thú vị này nhé.

Một cửa hàng bán đồ chơi pháo hoa.



Những món đồ chơi pháo hoa đủ chủng loại màu sắc bầy kín giá hàng.



Hanabi đủ màu sắc và Hanabi hình “Dango”.



Bạn có nhận ra hai con ma Nhật Bản: Chiếc gậy ma và chiếc ô ma nhẩy múa.



Đầu lâu hút thuốc và ma cà rồng.



Pháo thăng thiên.

Vậy là các bạn đã khám phá mọi ngóc ngách về Hanabi, pháo hoa Nhật Bản. Bài viết hi vọng đã giúp các bạn hiểu thêm về Hanabi một nét đẹp không thể bỏ qua của đất nước này. Mong rằng một ngày không xa Hanabi sẽ nở rộ trên bầu trời Việt Nam.

Theo: ichinews