Nhật Bản sẽ phải làm thế nào để đối phó với những thay đổi ghê gớm trong môi trường an ninh xung quanh mình hiện nay? Ðó là câu hỏi mà nhiều chuyên gia về Nhật Bản tự đặt ra khi nghiên cứu về cường quốc kinh tế lớn thứ hai thế giới này đang dần lấy lại vị thế của mình trong bản đồ kinh tế cũng như chính trịthế giới.


Thiết lập một hệ thống an ninh quốc gia hoàn chỉnh là một trong những nhân tố quan trọng nhất để mỗi quốc gia tồn tại. Nhằm thực hiện điều đó, Nhật Bản phải có một cơ sở kinh tế và tài chính vững mạnh.

Hiện nay, dù kinh tế đã trở lại thời kỳ tăng trưởng sau hơn hai thập kỷ trì trệ và suy thoái, cơ sở tài chính của Nhật Bản chưa cho phép nước này thực hiện các mục tiêu chiến lược của mình.

Hiện nay, các món nợ dài hạn của chính quyền trung ương và địa phương Nhật Bản hiện ở mức hơn 770.000 tỷ yên (khoảng 6.500 tỷ USD), tương đương khoảng 150% GDP của quốc gia này, trong đó riêng nợ của chính quyền trung ương chiếm tới gần 600.000 nghìn tỷ yên. Trong số các nước phát triển, Nhật Bản hiện là một trong những nước phải đối mặt với tình hình tài chính tồi tệ nhất.

Trong khi đó, nền kinh tế Nhật Bản cũng bị ảnh hưởng bởi những diễn biến của nền kinh tế toàn cầu như tình hình kinh tế Mỹ hoặc tình trạng đầu tư quá nóng ở Trung Quốc. Nếu kinh tế tăng trưởng trong thời gian ngắn, tỷ lệ lãi suất dài hạn sẽ tăng lên. Một nghiên cứu ước tính rằng nếu tỷ lệ lãi suất dài hạn tăng 1%, trong năm đầu tiên, thanh toán lãi suất từ trái phiếu chính phủ sẽ tăng 1,6 nghìn tỷ yên, trong năm thứ hai sẽ tăng 2,8 nghìn tỷ yên và năm thứ ba là 4 nghìn tỷ yên. Nếu tỷ lệ lãi suất tăng 3%, con số trên sẽ phình lên tới 4,7 nghìn tỷ yên trong năm thứ nhất, 8,6 nghìn tỷ yên trong năm thứ hai và 12,5 nghìn tỷ yên trong năm thứ ba. Bên cạnh đó, điều kiện tài chính của đất nước cũng bị tác động bởi phúc lợi xã hội tăng trung bình hàng năm 1 nghìn tỷ yên do xã hội lão hóa nhanh. Nếu tốc độ tăng trưởng đạt 4% hàng năm trong vòng 18 năm liên tiếp, GDP của Nhật Bản sẽ lên tới 1 tỷ triệu yên (9.000 tỷ USD). Tuy nhiên, đó là kịch bản không thực tế.

Trong khi đó, dư luận cho rằng Nhật Bản sẽ phải đối mặt với một vấn đề xã hội trong năm 2007 do thế hệ bùng nổ dân số sau chiến tranh, sinh từ năm 1947 đến 1949, bắt đầu nghỉ hưu hàng loạt. Tình hình trên được coi là "Vấn đề của năm 2007". Hiện nay có cả quan điểm lạc quan và bi quan về ảnh hưởng của tình trạng trên đối với nền kinh tế Nhật Bản. Tuy nhiên, điều chắc chắn là sự lão hóa dân số sẽ tiếp tục trở nên nghiêm trọng. Trong khi đó, tỷ lệ sinh trong 50 năm tới ước tính sẽ ở mức 1,26 con/phụ nữ, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 1,39 cách đây 5 năm. Nếu tỷ lệ sinh tiếp tục giảm và tình hình xã hội vẫn ảm đạm như hiện nay, hệ thống phúc lợi xã hội của Nhật Bản, bao gồm cả chương trình trợ cấp, sẽ không có khả năng tồn tại. Khả năng tăng thuế tiêu dùng, theo đó tất cả các thế hệ, bao gồm cả người già, phải chia sẻ chi phí xã hội, là điều không tránh khỏi.

Ðã đến lúc Nhật Bản cần thiết lập một hệ thống toàn diện nhằm đối phó với tỷ lệ sinh giảm, chẳng hạn như tăng mức chi phí hỗ trợ nuôi con từ 5.000 yên lên 10.000 yên. Làm như vậy có thể khiến gánh nặng tài chính nhà nước gia tăng, nhưng đó là cái giá cần thiết để lên được một lên được một

Về an ninh, sẽ không khó đối với Nhật Bản để trở thành cường quốc hạt nhân nếu nước này quyết tâm đi theo con đường đó. Nhật Bản đang sở hữu khả năng khoa học và công nghệ hàng đầu thế giới. Một số người cho rằng Nhật Bản chỉ cần 3 đến 5 năm là có thể trở thành quốc gia hạt nhân, đặc biệt khi Nhật Bản đã có đầy đủ công nghệ để phóng vệ tinh có trọng lượng hàng tấn vào quỹ đạo.

Tuy nhiên, sẽ là không thực tế đối với Nhật Bản nếu lựa chọn con đường phát triển hạt nhân trong môi trường an ninh quốc tế hiện nay. Một tuyên bố của Nhật Bản về việc nước này phát triển vũ khí hạt nhân sẽ là "lời cáo chung" đối với Hiệp ước không phổ biến hạt nhân (NPT), vốn bị tranh cãi gay gắt do Ấn Ðộ và Pakistan sở hữu vũ khí hạt nhân. Ðiều đó cũng có thể khuyến khích các quốc gia hạt nhân như Iran và các nước khác ở Trung Ðông cũng như nhiều nước trên thế giới, gây mất ổn định cộng đồng quốc tế. Nền tảng kinh tế của Nhật Bản, vốn phụ thuộc vào hoạt động buôn bán toàn cầu ổn định, sẽ trở nên dễ dàng bị tổn thương.

Nếu con đường phát triển hạt nhân không phải là một sự lựa chọn, Nhật Bản sẽ phải dựa vào chiếc ô hạt nhân của Mỹ như một sự lựa chọn thực tế. Vấn đề tiếp theo là liệu chiếc ô hạt nhân đó có hữu dụng hay không? Ðể chiếc ô đó hoạt động hiệu quả, cần phải có những nỗ lực liên tục nhằm bảo đảm rằng quan hệ đồng minh Nhật - Mỹ vẫn đáng tin cậy.

Ðể tăng tính hiệu quả của quan hệ đồng minh Nhật - Mỹ cũng như khả năng đối phó với khủng hoảng, Nhật Bản thực hiện quyền phòng thủ tập thể để có thể hoàn thành đầy đủ trách nhiệm của mình.

Nhiệm vụ cấp bách nhất, theo quan điểm của chính phủ Nhật Bản hiện giờ là tìm cách buộc Triều Tiên từ bỏ chương trình hạt nhân gây tranh cãi. Ðể thực hiện điều đó, Tôkyô phải duy trì mối liên hệ chặt chẽ với Bắc Kinh. Tuy nhiên, hiện nay, Nhật Bản và Trung Quốc còn bất đồng trong nhiều vấn đề.

Rõ ràng là Nhật Bản đang phải lựa chọn một hướng đi khi đang ở ngã ba đường.

Phương Linh
baomoi