Đã ba năm trôi qua khi Yasunori Iwanaga chọn các trường đại học, không phải do chương trình giảng dạy, một đội judo – môn thể thao ưa thích của anh - đủ mạnh, hay thậm chí là chương trình du học tại Anh… khiến anh chọn lựa Trường Đại học Kinh tế Fukuoka. Đó là do trường có suối nước nóng ngay ở khu ký túc xá.


Một phòng đơn trong khu ký túc xá mới của Đại học Fukuoka


Ở một nhà tắm mù mịt hơi nước, một nhóm các bạn học cùng judo với Iwanaga nói cười đầy vui vẻ. Một sinh viên mới vào trường nói rằng, anh lựa chọn trường này là vì nhìn thấy tấm hình suối nước khoáng trên áp phích quảng cáo. Khu thư giãn của trường thậm chí còn có cả phòng karaoke riêng, một vườn cây kiểu Anh ngập tràn hoa hồng và cả bể bơi.

‘’Lý do duy nhất chúng tôi chọn trường là vì lời chào mời có suối nước nóng’’, Iwanaga, 21 tuổi nói. ‘’Họ thực sự muốn thu hút chúng tôi tới đây’’.

Nhật Bản là một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục lâu đời và ổn định nhất châu Á. Tuy nhiên, ngày nay, các trường đại học tại đây đang chạy đua tìm ra những cách thức mới để thu hút sinh viên. Nhiều năm tỉ lệ sinh ở mức thấp khiến dân số trẻ Nhật Bản giảm mạnh, ngày càng có nhiều trường đại học khó có thể tìm đủ sinh viên cho các lớp học và khuôn viên trong trường.

Tình trạng dân số già của Nhật Bản còn ảnh hưởng tới nhiều khía cạnh xã hội khác, trong đó có hệ thống giáo dục cấp thấp khi hàng trăm trường cơ sở và trung học phải đóng cửa hoặc hợp nhất với nhau trong hai thập niên qua. Song gần đây, nó mới ảnh hưởng tới hệ thống giáo dục ở mức cao hơn.

Làn sóng ‘’baby’’ của Nhật Bản thời hậu chiến bắt đầu sớm hơn Mỹ. Kết quả là, theo thống kê dân số học, số người Nhật Bản ở độ tuổi 18 đã đạt đỉnh 2,05 triệu người năm 1992, khi những đứa trẻ của làn sóng baby đến lúc bước chân vào các giảng đường đại học. Con số này giảm dần đều qua từng năm và đạt 1,3 triệu người trong năm nay, ước tính trong hai năm tới, còn tiếp tục giảm xuống còn 1,21 triệu người.

Như vậy, theo Bộ Giáo dục và nhóm các trường đại học thì, năm nay, gần 1/3 trên tổng số 707 trường đại học tư và công với chương trình kéo dài bốn năm sẽ không thể có đủ sinh viên cho tất cả các khoa. Có khoảng gần một nửa học sinh trung học Nhật Bản theo học đại học.

Có ba trường đại học đã phải đối mặt với tình trạng ‘’phá sản’’ vì thiếu sinh viên. Ba năm trước đây, Trường Đại học Risshikan của Hiroshima là trường đại học đầu tiên của Nhật Bản bị ‘’phá sản’’ sau Thế chiến II. Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và nhóm các trường đại học đã vội vàng đưa ra các chỉ dẫn giúp họ thực hiện việc cắt giảm chi tiêu theo các cách mà một vài quốc gia phát triển đã từng áp dụng.

“Chúng tôi đang bước vào kỷ nguyên của sự điều chỉnh mang ý nghĩa sống còn’’, Yasuhiko Nishii, một quan chức của Tập đoàn trợ giúp Quan hệ và Quảng cáo cho các trường tư thục Nhật Bản - một hiệp hội quốc gia của hệ thống trường tư bao gồm cả trường đại học – cho biết. “Chúng tôi cần tìm ra những con đường để các trường đại học yếu hơn đóng cửa mà không phá vỡ chương trình giáo dục sinh viên của họ’’.

Rất nhiều trường đại học đã ‘’đối phó’’ bằng cách áp dụng những công cụ mới để ‘’săn’’ sinh viên tương lai, như người nước ngoài hay lớp ‘’sinh viên bạc’’ - những người đã nghỉ hưu nhưng vẫn đi học. Trong tháng 3, Trường Đại học Osaka đã cấp bằng tiến sĩ toán học cho một kỹ sư 71 tuổi - người đã đăng ký học ở trường sau khi nghỉ hưu.

Tại Đại học Kinh tế Fukuoka ở Kyushu, một hòn đảo phía nam Nhật Bản, cơ quan hữu quan đã đối phó bằng cách phê chuẩn dự án trị giá 50 triệu USD để xây dựng khu ký túc xá cao cấp, với tất cả 700 phòng riêng lẻ - kiểu khuôn viên xa xỉ so với mô hình ký túc xá truyền thống Nhật Bản, tất cả đều được kết nối Internet.

Trường này còn thực hiện chính sách giảm học phí xuống còn 590.000 yen, vào khoảng 5.000 USD. Fukuoka còn mở ra chuyên ngành ‘’kinh doanh danh tiếng’’, chuyên đào tạo nghệ sĩ chuyên nghiệp sau khi nhà trường thực hiện một cuộc thăm dò và thấy rằng, rất nhiều bạn trẻ Nhật Bản muốn theo đuổi các ngành mới như âm nhạc hơn là những vị trí ‘’làm công ăn lương’’ mà các thế hệ trước từng làm.

Viễn cảnh các trường đại học phải đua tranh với nhau để giành sinh viên đã tạo ra ít nhiều lo lắng về tương lai giáo dục cấp cao ở Nhật. Kể từ khi thành lập năm 1877 và là một trường đại học hiện đại đầu tiên của quốc gia, Đại học Tokyo cùng với các trường đại học khác qua kỳ thi đầu vào được coi là bộ máy chính của xã hội để tuyển chọn thanh niên ưu tú vào các vị trí hàng đầu trong ngành kinh doanh và những cơ quan chính phủ. Rất nhiều người quan ngại rằng, bộ máy này có suy yếu nếu các trường đại học giảm ‘’mức chuẩn’’ để thu hút sinh viên.

Nhưng ở một đất nước mà giáo dục tại bậc cao hơn (bốn năm) luôn được xem là cửa ngõ bước vào công việc, sự nghiệp tương lai, nhiều quan chức lại hoan nghênh sự cạnh tranh và cho rằng, nó sẽ thúc đẩy các trường hoặc phải cải thiện chất lượng cơ sở hạ tầng, hoặc đi vào ngõ cụt. Atsushi Hamana, Hiệu trưởng Trường Đại học quốc tế Kansai ở Miki nói, các trường đang nhận thức rõ là, giới trẻ hiện nay trên thực tế luôn muốn học hỏi mọi kỹ năng để cạnh tranh trong một nền kinh tế toàn cầu.

• Kỳ Thư (Theo Nytimes)
VNN