Tiếng Nhật chính thống nhưng không mới

[Acmagiro]

Tiếng Nhật là thứ ngôn ngữ duy nhất được sử dụng tại đảo quốc Nhật Bản và là một thành phần phản ánh đầy đủ nhất về tâm hồn, tính cách rất đặc trưng của dân tộc này. Bỏ qua sự khác biệt về tự dạng, ngữ hệ thì tiếng Nhật còn khác những ngôn ngữ Tây Âu hay bất cứ một thứ tiếng nào khác ở những điểm rất đặc thù không thể tìm thấy ở bất cứ dân tộc nào hết. Tiếng Nhật chính thống có nguồn từ vựng rất phong phú ở các mặt như thời gian, khí tiết, cá, thực vật, Phật giáo và một số từ ngữ đặc trưng rất Nhật để chỉ tâm tư tình cảm gần như là độc đáo của riêng dân tộc này mà khó có thể tìm ở đâu khác. Đó là sự nhạy cảm với thời tiết, sự mẫn cảm với sự sống quá mức, nét cực đoan trong tâm tư, và một vô thường quan như cách gọi của Phật giáo. Dĩ nhiên là theo thời đại, tiếng Nhật cũng có sự biến đổi cho phù hợp với hoàn cảnh sống mới của con người. Theo đó nhiều thứ được xem là đặc thù của tiếng Nhật đã mất đi và nhiều thứ mới mẻ được thêm vào.

Loạt bài viết này không có ý hướng dẫn người đọc đi vào những cấu trúc ngữ pháp của tiếng Nhật, dù là căn bản hay nâng cao. Bởi vì nhiều blog khác, nhiều website khác và nhiều trung tâm Nhật ngữ đã làm tốt rồi. Mục đích của loạt bài viết này mong muốn cung cấp cho người đọc một cái nhìn tổng quát nhất về tiếng Nhật chính thống, tức là thứ tiếng Nhật tương đối cổ so với thời đại ngày nay, thông qua những khía cạnh mà bạn không được biết tới khi học ở trường, hoặc giả nếu có cũng chỉ ở mức độ nào đó. Như thế có nghĩa là bạn không học được gì thực dụng để áp dụng vào cuộc sống qua loạt bài viết này, mà nếu có thể chỉ là một cái nhìn, một sự bổ sung cho tâm hồn về những điều đã từng tồn tại ở Nhật và góp phần làm nên tâm hồn Nhật, tính cách Nhật chính thống mà ngày nay không dễ gì nhận ra nữa.

Ngày hai mươi tháng chín năm Meiji (Minh Trị) đầu tiên, Thiên Hoàng Minh Trị (明治天皇 - Meiji Tennou) rời khỏi Kyoto, lần đầu tiên đến vùng đất mà ngày nay gọi là Tokyo. Ngày xưa Tokyo được gọi là Edo nhưng kể từ ngày mười ba tháng mười năm đó đã được đổi thành Tokyo cho đến ngày nay. Sau đó, Thiên Hoàng Minh Trị trở lại Kyoto lần nữa vào ngày hai mươi hai tháng mười hai rồi đến năm sau, ngày hai mươi tám tháng ba thì ngài đã đến Tokyo lần nữa và không bao giờ quay lại Kyoto nữa. Kể từ đó Hoàng cung được chuyển sang Tokyo.

Kyoto trong một ngàn năm trước đã là thủ đô của nước Nhật, nhưng kể từ khi Tokyo trở thành thủ đô thì vị trí tiếng nói chuẩn của Kyoto cũng mất đi và nhường lại cho Tokyo. Về mặt lịch sử ngôn ngữ thì đây là một thay đổi lớn nhất của tiếng Nhật trong hai ngàn năm qua.



Tiếng Nhật có hai dòng chính là tiếng Nhật Kantou (関東) của những vùng phía đông như Tokyo, Kanagawa và tiếng Nhật Kansai (関西) của những vùng phía tây như Kyoto, Osaka... (Ngoài ra còn một dòng ở phía bắc, vùng Touhoku và vùng phía nam từ Kagoshima trở xuống). Tuy tiếng Nhật ở Kyoto đã mất vị trí chuẩn của nó nhưng địa phương này vẫn tự hào là nơi còn giữ được nhiều truyền thống văn hóa cổ truyền của dân tộc cũng như nhiều di sản quý giá khác. Thế như sau này tiếng Nhật Kansai như Kyoto, Osaka vẫn có nhiều dịp ảnh hưởng tới tiếng nói của vùng Kantou. Chẳng hạn như từ "nhà tắm" đặc trưng của Tokyo là Yuya (湯屋 ), "tiệm hớt tóc" là Tokoya (床屋) được chuyển thành Furoya (風呂屋) và Sanpatsuya (散髪屋) của miền Kansai. Đây chỉ là một ví dụ nhỏ của sự ảnh hưởng ngược của tiếng Kansai lên tiếng Kantou.

__________________________________________________ ___________________

[azarashi]

Cám ơn bác!Mong bác tiếp tục up tiếp để bọn em học hỏi ạh!Cám ơn anh - chị nhiều lắm -Sory vì em ko biết là anh hay chị!

[Acmagiro]

Lúc mũi ta ngửi thấy mùi hoa mơ (梅 - Ume) thoang thoảng trong gió lạnh và đây đó vài đóa hoa đã nở thì cũng là lúc thời khắc sang tháng hai đã rõ rệt nhất. Hoa mơ và con ngựa (馬 - Uma) tuy không có điểm gì chung nhưng chúng đều được viết ra kana là ウメ và ウマ nhưng phát âm chính xác của nó là Mme (ンメ) và Mma (ンマ) mới đúng, còn như Ume (ウメ) và Uma (ウマ) là không chính xác.
Từ thời Shouwa, các sách giáo khoa đã dạy cho trẻ con phát âm hai từ này là Mme và Mma nhưng trong những năm sau này, có nhiều phát thanh viên của đài NHK đã không phát âm đúng như vậy.



Manyoushu (万葉集) là tập thơ cổ nhất nước Nhật, gồm 20 quyển được làm ra từ thời Nara và tương truyền là do Hoàng hậu Iwanohime (后磐姫) sưu tập nhiều bài thơ của mọi tầng lớp trong xã hội ở mọi vùng trong nước Nhật trong 400 năm và có 4500 bài thơ. Tập thơ cổ có nhiều bài biểu hiện trực tiếp, nói lên nhân tình, tâm trạng của người Nhật xưa rất phong phú. Phát âm Ume và Uma vốn bắt nguồn từ thời đại của tập thơ này, nhưng đến thời Heian (平安) thì đã trại sang thành Mme ンメ và Mma ンマ và cho đến ngày nay, sau hai ngàn năm thì phát âm của hai từ này có khuynh hướng quay lại như cũ.
Nhiều người lớn tuổi không quen tai với khuynh hướng phát âm Ume, Uma của người trẻ nhưng đây cũng là một điều đáng hoan nghênh khi họ quay lại với phát âm của thời cổ.

Tâm lý người Nhật rất sợ bị người khác cười. Đối với họ đó là chuyện rất đáng xấu hổ nên mọi người đều cố gắng cư xử sao cho mình không bị cười. Ngay từ thời cổ, các võ sĩ khi vay mượn gì của nhau thì trong văn tự cho vay đều có một dòng như thế này "nếu tôi không trả món nợ này thì người trong thiên hạ sẽ cười chê, tôi sẽ đau khổ tột cùng".
Thời hiện đại, các ông bố bà mẹ vẫn hay mắng con là "mày làm như thế mà không sợ khi lớn lên thế gian sẽ cười sao?" Đây là một cách mắng độc đáo có lẽ chỉ có ở Nhật. Người Tây phương cho rằng văn hóa Nhật là văn hóa mặc cảm, tội lỗi. Khi xảy ra chuyện xấu, dù mình không có lỗi thì cũng cố xem là mình có lỗi.



Ngày mười lăm tháng bảy ở Nhật là ngày lễ Chugen (中元), một lễ hội truyền thống pha trộn ngày lễ Sechinichi của Đạo giáo được truyền từ Trung Hoa sang và ngày lễ Vu Lan (盂蘭盆会- Urabon e) của Phật giáo. Trong ngày này người ta dâng hương cúng Phật, cầu nguyện phúc đức cho người sống và cả người chết, tương tợ như ngày rằm tháng bảy xá tội vong nhân ở Việt Nam. Trong những ngày này, khi tặng quà cho nhau người ta hay nói câu "Douzo go Shounou Kudasai" (どうぞご笑納下さい). Về mặt ngữ nghĩa thì là "xin anh hãy (xem đây là một thứ không ra sao và) cười chê nó nhưng hãy nhận lấy nó". Câu này còn được dùng khi tặng thứ gì đó cho người khác, với ý nhún nhường là món đồ mình tặng không giá trị gì và đáng để đối phương cười vào mặt. Đây mới chính là cách biểu hiện đậm chất Nhật và đúng phong vị Nhật

Gần đây trên bao bì của những thứ thực phẩm bán ở siêu thị hay thấy câu "Go Shoumi Kudasai" (ご賞味下さい). Người ta còn dùng để chúc nhau ngon miệng với ý là "xin anh hãy xem những thức này là ngon lành mà thọ dụng". Tuy nhiên đây không phải là cách biểu hiện đúng tính chất của nền văn hóa tội lỗi này. Câu này là do nhiều người hiểu lầm từ câu ご笑味下さい cũng có cùng phát âm là "Go shoumi kudasai" và viết chữ Hán khác thay thế có cùng cách đọc. Tuy nhiên Shoumi (笑味) ở đây mang ý: xin hãy cười nhạo cái vị tầm thường của thức này mà thọ dụng nó.
Như thế mới là cách biểu hiện thuần Nhật.

[Acmagiro]

Baiu (梅雨) hay còn gọi là Tsuyu là mùa mưa kéo dài từ thượng tuần tháng sáu cho tới thượng tuần tháng bảy và là một hiện tượng đặc trưng của vùng lưu vực sông Dương Tử, Đại Hàn và phần lớn lãnh thổ Nhật Bản trừ vùng Hokkaidou. Baiu xuất hiện rất nhiều trong văn thơ và còn là một từ chỉ mùa (季語- Kigo) trong thơ Haiku.



Khi vào mùa Baiu thì thức ăn dễ ôi thiu nên các vụ ngộ độc thực phẩm cũng hay thấy trên mặt báo. Khi trúng độc thực phẩm thì việc tiên quyết đầu tiên cần làm là cho người bệnh thổ hết thức ăn trong dạ dày ra. Động từ này là "haku" (吐く), mang nghĩa là lấy những thứ trong cơ thể ra thông qua đường mũi hay đường miệng. Như vậy, trong trường hợp này thì không rõ là lấy ra từ phổi hay từ dạ dày. Điều này nói lên rằng người Nhật ngày xưa không rành mạch lắm về giải phẫu và sinh lý. Chẳng hạn nếu có bệnh nhân nói 赤いものをはきました (tôi thổ ra huyết) thì bác sẽ sĩ bối rối vì không biết là loét dạ dày hay loét phổi.

Dường như ngày xưa người Nhật không biết rằng trong cổ họng có cả khí quản và thực quản nên một chuyện mê tín ngày xưa cho rằng khi ăn ngấu nghiến thì không nói được thành tiếng. Có thể họ nghĩ rằng trong thực quản có thanh đới! Cũng là động từ "thổ ra" nhưng trong tiếng Anh có phân biệt rạch ròi giữa "Spit" và "Vomit" và trong tiếng Hoa cũng thế, phân biệt rạch ròi giữa thổ đồ trong dạ dày và từ trong phổi ra.
Như thế ngày xưa người Nhật không để tâm đến chuyện sinh lý lắm nhỉ.

[Acmagiro]

Trong Phật giáo có những vị tôn cách gọi là Minh Vương (明王 - Myou Ou) mang hình tướng Phẫn nộ, bảo vệ Phật pháp và trấn áp Phật địch, tà ma ngoại đạo. Có vị tên gọi Đại Nguyên Súy Minh Vương (大元帥明王 - Daigensui Myou Ou) vốn là thần tướng dạ xoa, sau được đức Phật giáo hóa mà nguyện bảo vệ Phật pháp. Công đức của vị này là phù trợ quốc gia an ổn không bị ngoại xâm quấy nhiễu.
Triều đình đã từng làm lễ cúng dường vị Đại Nguyên Súy Minh Vương này trong cuộc nổi loạn của Taira no Masakado (平将門) và trong cuộc xâm lược của quân Nguyên Mông sau đó mà nước Nhật vẫn vững như bàn thạch.



Ngày mùng tám tháng giêng là ngày Hoàng cung cúng dường vị Đại Nguyên Súy Minh Vương này, cầu nguyện cho đất nước được hòa bình yên ổn. Nghĩ lễ này được gọi là Daigen no Hou (大元法). Tên gọi đầu đủ phải là Daigensui no Hou (大元帥法) nhưng vì như thế rất khó đọc nên người ta đã lược bỏ một chữ 帥 để trở thành Daigen no Hou cho đến ngày nay.
Tuy mất công viết ra nhưng không đọc chữ đó cũng là trường hợp thường thấy trong tiếng Anh, không phát âm "gh" hay "h".

Ngày xưa nước Nhật bị chia cắt thành nhiều vùng tự trị khác nhau (tuy vẫn thần phục Thiên Hoàng), trong đó có xứ Izumi và được viết ra Hán tự là 和泉. Thực tế chỉ có chữ 泉 mới đọc là Izumi, còn chữ 和 ở đầu là âm câm không đọc. Tương tự có xứ Yamato viết là 大和 và Oumi được viết là 近江 nhưng thực tế chỉ đọc chữ cuối mà không đọc chữ đầu.
Ngược lại còn có chuyện tuy viết ra nhưng không đọc, chẳng hạn như một họ thường thấy là Igarashi, viết là 五十嵐. Đáng lý phải viết là 五十日嵐 mới đầy đủ.
Lại như tên đất Kameido được viết giản lược thành 亀戸 trong khi nếu viết đầy đủ theo cách đọc phải là 亀井戸.
Họ Hattori được viết là 服部 nhưng vốn ban đầu nó được viết là 服織部 và đọc là Hattoribe nhưng bị giản lược thành Hattori. Đây là một hiện tượng phức tạp của tiếng Nhật.

[pisco]

Sao 2 bài dưới em vô blog anh mà không thấy vậy? ^^.

[Acmagiro]

Thì.... nó chậm tiêu so với thời đại :d

Đối với người học tiếng Nhật thì không gì khó bằng tên họ của người Nhật. Đây là đất nước có nhiều họ nhất thế giới và cách viết, cách đọc cũng rất phức tạp, ngay cả người Nhật nhiều khi cũng phải lúng túng không biết viết và đọc tên họ của đồng bào mình ra sao.
Việc này cũng có lý do của nó.

Trước thời Minh Trị thì người bình dân ở Nhật không có họ, mãi đến ngày mười ba tháng hai năm Minh Trị thứ tám thì họ mới được phép mang họ. Những người bình dân trước giờ vốn đã quen với những tên gọi dân dã như anh Kuma, chị Orin nay phát hoảng lên, luống cuống chạy đi tìm những anh tri thức, những nhà bác vật hay trưởng thôn để xin cái họ. Họ gì cũng được, miễn là có để đăng ký hộ tịch thôi. Vì có quá nhiều người nên trưởng thôn lo không xuể mới giao phó cho họ rằng:

- Nhà mày có một cây tùng nên lấy họ là Matsushita (松下 - nghĩa là dưới gốc tùng).
- Nhà chú phía trước con sông nên lấy họ là Maekawa (前川 - nghĩa là con sông phía trước).

Thế là bách tính đua nhau tự đặt họ như vậy. Anh nào ở trong núi thì mang họ Yamashita, anh nào ngoài đảo thì lấy Nakajima,....
Theo giáo sư nghiên cứu tên họ là Sakuma Ei thì ở tỉnh Aichi có một ngôi làng mà toàn bộ dân làng đều mang họ thực vật như Daikon (củ cải), Ninjin (cà rốt). Lại có một vùng khác mà dâng làng toàn mang họ tôm cá như Tai (鯛 ), Himera,... hệt như thủy tộc dưới long cung.



Ngoài ra cũng có những ngôi làng mà toàn bộ dân chúng ở đó đều mang cùng một họ. Như ở tỉnh Shimane có một vùng mà hơn năm chục hộ đều mang họ Kuwabara. Chắc là do trưởng thôn khi đặt tên cho dân làng đã lười biếng ? Chỉ khổ cho bác đưa thư, ngày nào cũng đi hô khản cổ "Kuwabara, Kuwabara".

PS: Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, đất nước Nhật Bản cũng do dòng họ Thiên Hoàng trị vì nhưng có một điểm lạ thường là: đây là dòng họ duy nhất ở Nhật không có họ.

[Acmagiro]

Ngày mồng tám tháng tư là ngày đức Phật Thích Ca (釈迦 - Shaka) đản sinh. Để kỷ niệm ngày này, từ cổ tới nay các chùa ở Nhật tổ chức lễ hội tắm Phật (潅仏会 - Kanbutsu e). Người ta dựng một căn nhà nhỏ xinh đẹp được trang trí nhiều hoa gọi là Hanamidou (花御堂), bên trong có tượng đức Phật Thích Ca mới ra đời. Người đến hành lễ tay cầm cái gầu tre múc nước ngọt tưới lên đầu tượng Phật.

Lễ hội này bắt nguồn từ truyền thuyết Hoàng Hậu Maya sinh ra Phật Thích Ca ở vườn Lâm Tỳ Ny (ルンビニ園 - Rumbini en hay còn gọi là 藍毘尼園- Rambini on, xuất phát từ chữ Phạn Lumbin ) dưới gốc cây Vô Ưu (無憂樹 - Mu uju ). Vì sao gọi là cây Vô Ưu? Vô Ưu mang nghĩa là không phiền não. Cây này còn gọi là cây Ashoka, cây họ đậu cao, giống ở Ấn Độ. Hoàng Hậu Maya sinh ngài Tất Đạt Đa dưới gốc cây dễ dàng mà không đau đớn gì nên dân chúng gọi đây là cây Vô Ưu.
Sau khi Phật Thích Ca được sinh ra thì ngài đi bảy bước, chỉ một tay lên trời, một tay xuống đất mà rằng: "Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn" (天上天下唯我独尊 - Tenjou tenga Yuiga Dokuson) nghĩa là khắp gầm trời này ta là duy nhất không ai bằng.



Lúc này tám vị Long vương từ trên trời phun mưa lành xuống tắm cho Phật, và tục lệ xối nước trà ngọt lên đầu tượng Phật trong hội Kambutsu cũng bắt nguồn từ đó. Ngày nay lễ hội này còn được biết đến với cái tên Hana Matsuri (花まつり - lễ hội hoa).
Đối với người Nhật thì danh tư "Hana" (hoa) là mặc nhiên chỉ cả hoa Anh đào (Sakura). Nhưng ở địa phương Mikawa tỉnh Aichi còn có một lễ hội khác cũng tên là Hana Matsuri nhưng không liên quan gì đến hội tắm Phật. "Hana" của vùng này mang nghĩa là hoa lúa và lễ hội ở Mikawa là để cầu được lúa tốt ngon cơm.

[Acmagiro]

Người Nhật có khuynh hướng lấy tên các loài hoa đặt cho con gái, từ những loài hoa điển hình như Cúc (菊 - Kiku) hay Mơ (梅 - Ume) cho tới những khuynh hướng mới như lấy tên hoa Sumire, Kanna. Vì thế ta hay thấy những tên gọi như Umeko, Kikoko là vậy. Rất nhiều phụ nữ mang tên hoa, nhưng tuyệt nhiên không thấy người nào mang tên hoa hồng (Barako) cả, mặc dù nó được mệnh danh là nữ hoàng của các loài hoa.



Đây không phải là do người Nhật ghét hoa hồng mà là vì họ ghét cái trọc âm (âm đục) bắt đầu bằng "B" của hoa hồng (Bara). Người Nhật cảm thấy những từ ngữ bắt đầu bằng trọc âm đều bẩn thỉu và ghét nó. Đây có lẽ là đặc điểm mà chỉ có dân tộc Nhật sử dụng tiếng Nhật mới có, những dân tộc khác không thấy có. Rất nhiều từ trong tiếng Nhật có nghĩa không hay bắt đầu bằng trọc âm như "Baka" (ngu ngốc), Debu (từ xấu chỉ những người béo, kiểu như "thằng mập"), Biri (hạng chót, hạng bét), Boke (người đần),....
Nhưng ngược lại, tiếng Anh cũng có nhiều từ bắt đầu bằng trọc âm mang nghĩa tốt như Beautiful (đẹp), Best,....
Cảm giác của người Nhật cũng dần thay đổi, điều này cũng không còn đúng như xưa nữa nên sau này có thể chúng ta sẽ thấy người tên là Barako chăng?

[Ren Shuyamaru]

Cảm ơn a Hiba, cho phép e đưa topic bổ ích này thành loạt bài dài kì trên trang News nhé. Đón chờ loạt bài tiếp theo của a

Mà a post ở JPN ko chi tiết = bên TTVNOL nhé