Từ ngày 25-27/1, Thứ trưởng ngoại giao Nhật Bản Shotaro Yachi và người đồng cấp Trung Quốc Đới Bỉnh Quốc đã tiến hành cuộc đối thoại chính sách tổng hợp tại một số nơi ở Trung Quốc như Bắc Kinh. Trong các cuộc trao đổi, trưởng đoàn Nhật Bản Yachi đã đề cập đến vấn đề khai thác khí đốt ở vùng biển Hoa Đông, nơi hai bên đang tranh chấp quyền lợi biển. Ông Yachi cho rằng cần phải đẩy nhanh hơn nữa tốc độ trao đổi giữa hai bên, song phía Trung Quốc đã chỉ đưa ra câu trả lời rằng Trung Quốc nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề.

Trước đó, ngày 12/1, Nhật Bản và Trung Quốc đã tổ chức cuộc gặp giữa các chuyên gia lập pháp tại Bắc Kinh để trao đổi về những vấn đề như hoạch định đường biên giới biển giữa hai nước nhằm tiến tới khai thác chung nguồn khí đốt ở vùng biển này.
Lập trường của Nhật Bản trong việc giải quyết vấn đề khí đốt với Trung Quốc ở biển Hoa Đông là cách tính ranh giới biển phải dựa vào khoảng cách từ bờ biển của hai nước, khu vực phía Đông sẽ thuộc chủ quyền của Nhật Bản và được coi là vùng đặc quyền kinh tế của nước này. Tuy nhiên, Trung Quốc lại bác bỏ ranh giới trên, cho rằng vùng đặc quyền kinh tế của Trung Quốc phải được bắt đầu từ đại lục cho đến sát các hòn đảo phía Tây Nam Okinawa của Nhật Bản.
Trong cuộc gặp cấp thứ trưởng, Nhật Bản đã đề xuất hai bên chia sẻ cách tính toán đường ranh giới từ đại lục đến vùng biển sát các hòn đảo Tây Nam, đồng thời cho rằng cách tính phải dựa trên nguyên tắc của Tòa án tư pháp quốc tế để việc xác định cự ly đường ranh giới được thoả đáng, song phía Trung Quốc khẳng định sẽ không thay đổi lập trường của mình.
Kể từ năm 1990, Trung Quốc đã tiến hành điều tra hải dương ở vùng biển Hoa Đông và đến năm 2000 đã tiến hành khai thác ở một số mỏ khí đốt nằm gần đường ranh giới như mỏ Xuân Hiểu. Nhật Bản đã phản ứng mạnh mẽ và yêu cầu Trung Quốc dừng việc khai thác vì cho rằng nguồn tài nguyên dưới lòng đất của Nhật Bản sẽ bị Trung Quốc hút hết do Trung Quốc khai thác những mỏ nằm gần đường ranh giới chung.
Kết quả các cuộc đàm phán cấp vụ giữa hai nước là Nhật Bản và Trung Quốc sẽ giải quyết vấn đề bằng việc tiến hành khai thác chung. Tuy nhiên, trước yêu cầu của Nhật Bản đề nghị khai thác chung 4 mỏ khí, Trung Quốc lại đưa ra đề án ngược lại cùng khai thác ở vùng biển nằm gần quần đảo Senkaku, đẩy quá trình đàm phán đi vào bế tắc.
Nhật Bản và Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình chuẩn bị nhằm tổ chức cuộc gặp tiếp theo để thảo luận lĩnh vực kỹ thuật và kiểm soát khủng hoảng trong tháng 2 tới. Về nội dung kỹ thuật, hai bên sẽ thảo luận vấn đề lần lượt điều tra lượng khí đốt, dầu mỏ ở vùng biển Hoa Đông, đồng thời bàn cụ thể việc tiến hành khai thác chung. Về nội dung kiểm soát khủng hoảng, hai bên sẽ xem xét đưa ra các quy chế liên quan nhằm tránh phát sinh tình trạng không theo nguyên tắc ở vùng biển, cho đến khi giải quyết được vấn đề.
Đối với Nhật Bản, vấn đề đầu tiên là hai bên cần phải có được tiếng nói chung vì chỉ có như vậy Nhật Bản và Trung Quốc mới có thể giải quyết thông qua các quyết định chính trị. Các cuộc đàm phán hiện tại sẽ chỉ giới hạn ở cấp làm việc.

(TTXVN- 01/02/2007)